Die maand Junie beklee 'n besondere plek in die geskiedenis van Adolf Hitler se territoriale verowering en imperialistiese ambisies. Dit was op 22 Junie 1941 dat Adolf Hitler Operasie Barbarossa van stapel gestuur het, die grootste grondlangse inval in die menslike geskiedenis, toe meer as drie miljoen Duitse soldate die Sowjetunie binnegeval het in die nastrewing van Hitler se visie van Lebensraum, of “lewensruimte” vir die Duitse volk.
Die veldtog het 'n beslissende eskalasie van Nazi-Duitsland se ekspansionistiese projek verteenwoordig en die ideologiese grondslag blootgelê van 'n oorlog wat nie net daarop gemik was om die gebied te verower nie, maar ook om hele bevolkings deur verplasing, oorheersing en uitwissing te hervorm. Vyf-en-tagtig jaar later, terwyl debatte oor Israel se beleid in Gasa, die besette Wesoewer, en die konsep van 'n “Groter Israel” toeneem, tref sommige kommentators omstrede parallelle met Hitler se ekspansionistiese ambisies. Hoewel die geskiedkundige omstandighede ingrypend van mekaar verskil, werp hierdie hernieude debat belangrike vrae oor territoriale uitbreiding, demografiese hervorming en die lesse wat die geskiedenis in tye van konflik bied.
Onder die mees prominente stemme is die Amerikaanse Joodse joernalis en politieke kommentator Katie Halper, wat een van die mees uitgesproke kritici van Israel se optrede in Gasa geword het. Halper argumenteer dat sekere beleide en praktyke wat Israel vandag gebruik ontstellende ooreenkomste toon met metodes wat deur Nazi-Duitsland gebruik is, veral met betrekking tot die behandeling van 'n burgerlike bevolking wat onder militêre beheer vasgevang is.
“Dit gee my geen plesier om 'n vergelyking te maak tussen wat Israel vandag doen met wat die Nazi’s gedoen het nie - maar hoe kan ons nie wanneer jy aspekte het soos ghetto’s, hongersnood, konsentrasiekampe en beplande sistematiese uitwissing van mense?”, het Halper in 'n onlangse onderhoud gesê.
Haar opmerkings het hewige debat ontlok. Ondersteuners beskryf haar as 'n moedige stem wat bereid is om kragtige narratiewe uit te daag, terwyl kritici haar van Holocaust-verwringing en anti-Semitisme beskuldig. Ongeag waar 'n mens staan, maak die bespreking belangrike vrae oor geskiedenis, mag, territoriale uitbreiding en die lesse van die twintigste eeu wakker.
Hitler se visie van “Lebensraum”
Die Nazi-konsep van “Lebensraum” of “lewensruimte”, was sentraal in die wêreldbeskouing van Adolf Hitler. Dit was gebaseer op die oortuiging dat Duitsland ooswaarts moes uitbrei om grond, hulpbronne en landboukapasiteit vir die Duitse volk te verseker.
Die verkryging van grondgebied was egter net deel van die plan.
Vir Hitler was Oos-Europa bewoon deur volke wat hy as minderwaardige rasse beskou het. Volgens geskiedkundiges was die verowering van Pole, Oekraïne, Belarus en groot dele van Rusland bedoel om 'n uitgestrekte Duitse ryk te skep wat deur Duitse setlaars bevolk sou word. Die bestaande bevolkings sou verdryf, verslaaf of gedood word. Professor Alexandra Richie van Collegium Civitas verduidelik dat Hitler se wêreldbeskouing gewortel was in 'n rassestryd tussen sogenaamde meerderwaardige" en minderwaardige volke. Duitsers, volgens hom, was bestem om Europa en uiteindelik die wêreld te oorheers.
Die historikus James Bulgin van die Imperiale Oorlogsmuseum merk op dat Hitler eers Duitsland se Jode geteiken het en omstandighede geskep het wat so ondraaglik was dat baie die land verlaat het. Hy het later sy aandag na Pole en die Slawiese volke van Oos-Europa verskuif, wat deur Nazi-ideologie ook as “sub-menslik” beskou is.
Toe Duitsland Pole in September 1939 binnegeval het, het spesiale SS-eenhede bekend as die “Einsatzgruppen” die leër bygestaan. Hulle missie was nie slegs militêre verowering nie, maar die uitskakeling van politieke, intellektuele en kulturele leiers wat Duitse heerskappy kon weerstaan.
“Die eerste dae van die inval in Pole was nie bloot 'n militêre oorlog nie,” het Richie opgemerk. Dit was ook 'n oorlog van uitwissing wat burgerlikes soos akademici, grondeienaars en koerant redakteurs geteiken het.
Die verowering van grondgebied en die verwydering van die mense wat daar woon, was onafskeidbare komponente van Hitler se visie.
Die debat oor “Groter Israel”
Die frase “Groter Israel” het verskillende betekenisse, afhangend van wie dit gebruik.
Histories het sekere godsdienstige en nasionalistiese Sionistiese bewegings Israeliese soewereiniteit oor die hele historiese Palestina en in sommige interpretasies, grondgebied buite moderne Israel se internasionaal erkende grense bepleit. Kritici voer aan dat elemente van hierdie visie toenemend in hedendaagse Israeliese beleid weerspieël word. Israelse ministers soos Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir het herhaaldelik permanente Israeliese beheer oor die besette Wesoewer bepleit. Hulle verwerp ook die stigting van 'n Palestynse staat.
Eerste minister Benjamin Netanyahu het ook uitsprake gemaak ter ondersteuning van 'n breër nasionalistiese visie. In onderhoude het Netanyahu verwys na die konsep van Eretz Israel HaShlema, of die “Volledige Land van Israel”, en beklemtoon dat Israel veiligheidsbeheer oor alle gebiede wes van die Jordaanrivier moet behou.
Kritici van Netanyahu se regering wys op verskeie ontwikkelinge as bewys van 'n geleidelike ekspansionistiese strategie. Dit sluit in planne vir langtermyn militêre beheer oor Gasa, die voortgesette uitbreiding van nedersettings in die besette Wesoewer, Israelse militêre operasies in Libanon, Sirië, Irak en Jordanië en herhaalde verklarings wat 'n tweestaat-oplossing verwerp.
Meer as 700 000 Israelse setlaars woon nou in die besette Wesoewer onder Israeliese militêre “beskerming”. Terselfdertyd het lede van Netanyahu se koalisie openlik maatreëls gevier wat ontwerp is om Israelse beheer te versterk en selfs anneksasie te bevorder. Minister van finansies Smotrich het verklaar dat nedersettingsuitbreiding die idee van 'n Palestynse staat effektief “begrawe”. Hierdie ontwikkelings lyk duidelik soos 'n proses van territoriale konsolidasie. Kritici voer aan dat Palestynse gemeenskappe gefragmenteer, verplaas en van die politieke voorwaardes vir selfbeskikking ontneem word.
Halper identifiseer as Joods en het een van die meer prominente Joodse-Amerikaanse kritici van Israelse regeringsbeleid teenoor Palestyne geword. Sy word beskou as 'n invloedryke stem in die onafhanklike media-omgewing, veral onder progressiewe en anti-oorlog gehore en sy het ook 'n aansienlike aanlyn aanhang. Halper se argument fokus minder op historiese gelykstelling en meer op wat sy as herhalende patrone sien. Sy wys op Gasa se afsondering, streng bewegingsbeperkings, wydverspreide vernietiging, hongersnood waarskuwings deur humanitêre organisasies en inflammatoriese retoriek deur sekere Israeliese amptenare.
Volgens Halper wek hierdie ontwikkelinge historiese herinneringe aan ghetto’s, kollektiewe straf en ontmensliking. Sy het ook berigte aangehaal oor mishandeling en verkragting van Palestynse aangehoudenes, inflammatoriese anti-Palestynse slagspreuke en verklarings deur sommige Israeliese openbare figure wat beleid van bevolkingsverskuiwing of etniese skeiding ondersteun.
Halper voer verder aan dat daar in Israel betogings was teen die “straf van verkragters” en sogenaamde “reg om te verkrag”-betogings, ook dat jongmense in Israel op musiek dans wat volgens haar oproepe tot volksmoord bevat: “Mag julle dorpies brand!” Sy voeg by dat 'n Israelse joernalis in die Times of Israel geskryf het: “Lebensraum word benodig vir Israel se groeiende bevolking”.
Sy trek die volgende parallelle tussen Nazi-Duitsland en huidige Israelse optrede in Gasa:
Nazi-Duitsland het ghetto’s gebruik, terwyl sy Gasa as 'n afgeslote ghetto sien met 2.3 miljoen Palestyne wat vasgekeer is.
Die Nazi's het hongersnood as wapen gebruik en sy verwys na Israel se volledige blokkade van Gasa vir die aflewering van kos, water en medisyne.
Nazi-konsentrasiekampe word vergelyk met wat sy beskryf as aanhoudingskampe en deportasie beplanning vir Palestyne.
Die Nazi’s se stelselmatige uitwissing van Palestyne word parallel gestel met wat Halper volksmoord noem, met meer as Palestyne wat dood is, waarvan die helfte kinders en vroue is.
Nazi-ontmensliking word vergelyk met die “menslike diere”-retoriek deur Israeliese amptenare as hulle na Palestyne verwys.
Halper beklemtoon dat haar kritiek op staatsbeleid gerig is, nie op Joodse identiteit nie. As 'n Joodse kommentator self voer sy aan dat geskiedkundige vergelykings nie verbied moet word bloot omdat dit ongemaklik is nie.
Haar kritici stem egter nie saam nie en argumenteer dat vergelykings met Nazi-Duitsland die Holocaust-geskiedenis vervlak en verdraai.
Ooreenkomste en Verskille
Die vergelyking tussen Hitler se Lebensraum en hedendaagse Israeliese beleid bly diep omstrede.
Nazi-Duitsland se ekspansionistiese projek was eksplisiet op rassemeerderwaardigheid gegrond en het uitgeloop op volksmoord op industriële skaal. Die Holocaust bly 'n unieke historiese gebeurtenis in beide omvang en bedoeling.
Terselfdertyd identifiseer kritici sekere ooreenkomste in hedendaagse Israeliese beleid wat volgens hulle ernstige ondersoek verdien: territoriale uitbreiding, Palestynse ghetto’s en afsluitingsgebiede, bevolkingsverplasing, kollektiewe straf, ontmenslikende en rassistiese retoriek, militêre oorheersing van burgerlike bevolkings en pogings om demografiese realiteite op die grond te hervorm. Voormalige Israeliese militêre bevelvoerder Moshe Ya’alon het gewaarsku dat sekere ultra-nasionalistiese strominge in Israeliese politiek gewortel is in konsepte van Joodse meerderwaardigheid. Hy het oor Groter Israel gesê: “That worldview is based on Jewish supremacy. Mein Kampf in reverse. My hair stands on end as I say this,” 'n opmerking wat groot omstredenheid in Israel self ontlok het.
Die debat rondom Gasa, die besette Wesoewer en Groter Israel weerspieël uiteindelik 'n groter stryd oor geskiedenis en herinnering. Vir baie Israeliete word vergelykings met Nazi-Duitsland as aanstootlik beskou omdat dit die lyding van Holocaust-slagoffers kan verminder. Vir baie Palestyne en hul ondersteuners vra die omvang van vernietiging in Gasa, die verplasing van burgerlikes en die uitbreiding van Israeliese beheer oor Palestynse grond egter vir historiese vergelykings wat die erns van wat hulle glo plaasvind, kan oordra.
Of 'n mens die analogie aanvaar of verwerp, die feit dat 'n groeiende aantal Joodse joernaliste, akademici, menseregte-aktiviste en voormalige Israeliese amptenare aan hierdie debat deelneem, wys hoe diep die Gasa-oorlog internasionale gesprekke verander het.
Die kernvraag bly of geskiedenis misbruik word as 'n politieke wapen en of dit sy beoogde doel dien: Om die mensdom te waarsku oor die gevare van rassemeerderwaardigheid, territoriale uitbreiding en die ontmensliking van hele volke.
Nog artikels deur Jurie van der Walt:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.