Dit is een van die blywende teenstrydighede van moderne geopolitiek: 'n staat kan militêre operasies in verskeie lande uitvoer, terwyl sy teenstander as die primêre bron van streeks-onstabiliteit bestempel word.
Vir baie waarnemers maak dit 'n eenvoudige maar ongemaklike vraag wakker: Hoe word sulke narratiewe geskep en waarom bly dit voortbestaan?
Die kern van die saak word verskaf deur die werklikheid dat internasionale politiek nie deur neutrale narratiewe oorheers word nie. Eintlik word dit gevorm deur alliansies, internasionale belange en magspolitiek. Amerika en sy Westerse vennote handhaaf lank reeds noue strategiese, militêre en diplomatieke bande met Israel. Binne hierdie raamwerk word Israeliese militêre optrede - hetsy in Gaza, Libanon, Sirië of Iran - tipies beskryf as dade van “selfverdediging” of “sekuriteitsoperasies.” Hierdie raamwerk ontstaan nie in 'n vakuum nie. Dit weerspieël 'n breër belyning van belange waarin Israel as deel van 'n Wes-georiënteerde veiligheidsargitektuur in die Midde-Ooste gesien word.
Iran, daarenteen, beklee die teenoorgestelde posisie binne dieselfde argitektuur. Dit word as 'n strategiese teenstander beskou - een met ambisies wat streeksinvloed, missielontwikkeling en histories 'n omstrede kernwapenprogram insluit. Gevolglik word sy optrede deur 'n ander lens geïnterpreteer. Waar Israel se oorgrens-aanvalle dikwels as voorkomend of verdedigend geregverdig word, word Iran se betrokkenheid in streekskonflikte - hetsy direk of deur geallieerde groepe - meer geredelik as “destabiliserend” of “aggressief” beskryf. Die onderskeid gaan dus nie net oor gedrag nie, maar eerder oor wie optree en binne watter alliansiestelsel.
Hierdie verskil word nog meer kompleks wanneer 'n mens die aard van moderne konflik in die Midde-Ooste in ag neem. Baie van die konfrontasie is nie direk nie, maar vind plaas deur wat ontleders “proksie-oorlogvoering” noem. Gewapende groepe in Libanon, Sirië, Irak en elders funksioneer op verskillende vlakke van belyning met Iran, terwyl Israel geteikende aanvalle uitvoer teen wat hy identifiseer as bedreigings wat met daardie netwerke verband hou.
Elke kant stel sy optrede as verdedigend voor. Israel voer aan dat hy dreigende gevare neutraliseer; Iran hou vol dat hy weerstand bied teen eksterne druk, ondermyning, isolasie en aggressie en sy strategiese diepte beskerm. In hierdie omgewing vervaag tradisionele onderskeidings tussen aanval en verdediging.
Media-narratiewe versterk hierdie verskille en persepsies verder. Narratiewe maak saak. Om 'n lugaanval as 'n “vergelding” te beskryf dra 'n ander betekenis as om dit 'n “eskalasie” te noem, selfs al is daar geen verskil in die onderliggende handeling nie. Met verloop van tyd vorm sulke raamwerke die publiek se waarneming, meer dikwels in lyn met die politieke of strategiese standpunte van die invloedryke state. Dit beteken nie noodwendig dat verslaggewing doelbewus misleidend is nie, maar dit wys wel hoe selektiewe klem en konteks baie verskillende interpretasies van dieselfde gebeure kan skep.
Magspolitiek speel 'n deurslaggewende rol. Donald Trump se Amerika bly die mees invloedryke globale akteur en sy karakterisering van internasionale gebeure dra groot gewig. Bondgenote eggo dikwels sy standpunte, terwyl internasionale diskoers sy strategiese prioriteite weerspieël. In so 'n stelsel word narratiewe nie eweredig versprei nie en dit word versterk of verswak afhangend van wie praat.
Niks hiervan impliseer dat kommer oor Iran ongegrond is nie en dit beteken ook nie dat Israel se optrede bo kritiek verhewe is nie. Albei state is betrokke by 'n breër streek-konflik om invloed, veiligheid en afskrikking vir homself te bewerkstellig. Iran projekteer mag deur netwerke van geallieerde groepe en strategiese vennootskappe, terwyl Israel staatmaak op militêre oorheersing en voorkomende optrede om waargenome bedreigings teë te werk. Elke kant funksioneer volgens sy eie logika van oorlewing en voordeel.
Hoe word die skynbare teenstrydigheid dan verklaar? Dit is nie dat die een kant optree en die ander nie iets doen nie. Dit is eerder dat soortgelyke optredes uit fundamenteel verskillende politieke hoeke geïnterpreteer word. 'n Bondgenoot se gebruik van geweld is geneig om meer as noodsaaklik beskou te word; 'n teenstander s'n as inherent verdag en gevaarlik vir wêreldvrede. Dit is nie uniek aan die Midde-Ooste nie en is 'n kenmerk van internasionale betrekkinge wat herhaaldelik voorkom. Die intensiteit van die streek se konflikte maak die kontras meer opvallend.
Uiteindelik is die etiket “skurkstaat” nie 'n suiwer objektiewe aanduiding nie. Dit is 'n politieke een, gevorm deur strategiese verhoudings, belange en narratiewe. Om dit te verstaan vereis nie dat 'n mens kant kies nie. Dit vereis dat ons erken dat globale diskoers selde neutraal is en dat die manier waarop ons gebeure beskryf dikwels net so belangrik is as die gebeure self.
In 'n streek wat reeds deur diep onstabiliteit gekenmerk word, is die erkenning van hierdie dinamika nie bloot 'n akademiese oefening nie. Dit is noodsaaklik vir enige eerlike poging om die magte te verstaan wat konflik dryf en die narratiewe wat dit in stand hou.
Nog artikels deur Jurie van der Walt:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Jurie, ek weet darem nie. Ek hoor wat jy sê oor die belangrikheid van objektieiteit. Maar ek vind dit moeilik om objektief na Iran te kyk en enigsins nie veroordelend teenoor hulle te staan nie. Ek gee dan ook nie om as ek subjektief genoem sou word omdat ek verskriklike menseregte-vergrype in Iran veroordeel nie. Ek gee ook nie om as ek subjektief genoem word as ek glo dat 'n land soos Israel geregverdig is om teenaanvalle te loots wanneer 1,200 van sy mense in sy land koelbloedig vermoor word deur invallers van buite nie; ontvoer word en soos diere in tonnels aangehou word.
My punt is dat dit wel moontlik en geregverdig kan wees om kant te kies. Selfs noodsaaklik. Vergelyk nou maar die Iranese situasie met Nazisme in Duitsland. Dit was myns insins méér as geregverdig vir die lande wat Duitsland aangevat het om dit te gedoen het. Waarom sal Iran anders wees?