WANDILE SIHLOBO | Gaan die El Niño-droogte voedselpryse in Suid-Afrika opstoot?
Vroeë reën en graanvoorrade gee hoop.
Die waarskynlike invloed van die verwagte El Niño op Suid-Afrika se landbou en voedselpryse in 2027 is tans 'n belangrike onderwerp van bespreking onder ontleders en ekonome in die land.
Teen die middel van 2026 het weersvoorspellings aangedui dat die wêreld op pad is na 'n ernstige El Niño. Hierdie weerverskynsel het uiteenlopende gevolge vir verskillende wêreldstreke. Vir Suider-Afrika beteken dit gewoonlik droogtetoestande, wat nadelig is vir landbouproduksie.
Die verwagte droogte sal waarskynlik saamval met Suid-Afrika se 2026-27-somergewasseisoen.
Uit my werk as landbou-ekonoom en my besoeke aan verskeie boerderygebiede regoor Suid-Afrika, meen ek dat twee belangrike faktore in ag geneem moet word wanneer die moontlike uitwerking van hierdie El Niño op gewasproduksie en gevolglik op voedselprysinflasie vir verbruikers beoordeel word.
Eerstens sal Suid-Afrika, anders as tydens die mees onlangse droogtes, die 2026-27-somergewasseisoen met hoër grondvog betree. Dit is omdat daar gedurende die 2025-26-seisoen buitengewone reën geval het wat veel langer as gewoonlik aangehou het. Reën het tot in Mei 2026 voorgekom, wat ongewoon is, aangesien die somerreën normaalweg teen Maart eindig. Hierdie reën het die watervlakke in besproeiingsdamme, die grondvog en die grondwatervlakke verbeter. Dit plaas die land in 'n beter posisie voor die aanvang van die 2026-27-gewasseisoen.
Tweedens beskik Suid-Afrika oor ruim graanvoorrade en groot oordragvoorrade, wat die uitwerking van 'n droogte op voedselpryse en dus inflasie gedeeltelik kan versag.
Voedsel vorm 'n belangrike deel van Suid-Afrika se inflasiemandjie en dra ongeveer 16,8% daartoe by. 'n Styging in voedselprysinflasie beïnvloed daarom gewoonlik die algehele inflasietendens. Tog is dit waarskynlik dat 2027 nie dieselfde verloop sal hê as vorige droogtejare wat tot beduidende stygings in voedselprysinflasie en uiteindelik die algemene inflasiekoers gelei het nie.
Die uitwerking van vorige droogtes
Mielies is Suid-Afrika se stapelgraan. Tydens vorige droogtes het die land aansienlike verliese in mielieproduksie gely, met wyer gevolge vir ander landboubedrywe. Een van die mees onvergeetlike droogtes het gedurende die 2014-15- en 2015-16-seisoene voorgekom. Die mielie-oes het in dié tydperk gemiddeld tot ongeveer 8,9 miljoen ton gedaal. Ter vergelyking word daar in die huidige 2025-26-seisoen 'n mielie-oes van 17,3 miljoen ton verwag.
Suid-Afrika se jaarlikse mielieverbruik beloop ongeveer 12,0 miljoen ton. Die kleiner oes het beteken dat die land mielies moes invoer. Dit het gelei tot 'n skerp styging in voedselprysinflasie, wat in 2016 gemiddeld 10,8% beloop het. Ter vergelyking het dit gedurende die eerste vyf maande van 2026 gemiddeld 3,2% beloop.
Die uitwerking was nie net op mielies nie, maar oor die hele akkerboubedryf heen, insluitend mielies, koring, sojabone, sonneblomsaad en suikerriet. Ongeveer 20% van Suid-Afrika se akkergewasse word onder besproeiing verbou, terwyl die res van reënval afhanklik is. Alle vrugte- en groenteproduksie geskied onder besproeiing en sal dus voordeel trek uit die hoër watervlakke in damme vanjaar.
Hierdie keer is die omstandighede anders.
Wat is hierdie keer anders?
Eerstens het Suid-Afrika voordeel getrek uit 'n langdurige La Niña, 'n weerpatroon wat die streek natter maak. Dit het die landbousektor die afgelope paar jaar ondersteun. Die reën plaas die landbou in 'n beter posisie voor die 2026-27-seisoen.
Gedurende die 2024-25-seisoen het die somerreën tot in April 2025 voortgeduur, hoewel dit gewoonlik reeds in Maart eindig. In die 2025-26-seisoen het dit selfs tot in Mei 2026 aangehou.
Gewoonlik sou sulke langdurige reën aanleiding gee tot kommer oor die gehalte van gewasse. In die gebiede waar die 2025-26-oes reeds ingesamel is, is daar egter min gehalteprobleme waargeneem. Trouens, die jongste ramings van die Oesskattingskomitee is opwaarts aangepas en dui steeds op 'n rekord-someroes vir 2025-26.
Die langer reënseisoen het grondvog en grondwatervlakke verbeter. Die plantseisoen begin in Oktober 2026. Daar behoort voldoende grondvog beskikbaar te wees om saadontkieming en gewasontwikkeling te ondersteun, selfs al bring El Niño waarskynlik minder as normale reënval.
Die tydsberekening van die reën sal egter die belangrikste faktor vir gewasontwikkeling wees.
In besproeiingsgebiede, soos vrugte- en groenteproduserende streke, het die La Niña-reën van die afgelope paar jaar damvlakke en die algemene grondwatervlak verbeter.
Akkergewasse sal hoofsaaklik afhanklik wees van beskikbare grondvog en die tydsberekening van reënbuie gedurende die 2026-27-seisoen.
Vir die veebedryf is die weiding regoor die land tans in 'n redelike goeie toestand danksy die langer reënperiodes. Die verbeterde grondwatervlak sal aanhou om weidings te ondersteun.
Die tweede belangrike faktor is dat Suid-Afrika in die 2025-26-seisoen sy grootste somergraan- en oliesaadoes ooit behaal het. Die Oesskattingskomitee raam die 2025-26-someroes op 'n rekord van 21,49 miljoen ton, 5% hoër as die vorige jaar. Wat die belangrikste graangewasse betref, word die 2025-26-mielie-oes op 17,25 miljoen ton geraam — 4% meer as die vorige seisoen en die grootste oes nóg. Hierdie ruim oes kom boonop bo en behalwe die groot oordragvoorrade uit die vorige seisoen.
Die vooruitsigte lyk beter
Die voorspelde droogte is beslis nie ideaal nie en kan koste vir boere meebring. Tog behoort 'n komende droogte nie op dieselfde wyse as vorige droogtes beskou te word nie. Daar is duidelike faktore wat daarop dui dat hierdie seisoen waarskynlik gunstiger sal verloop as die vorige groot droogteperiodes.
Hierdie artikel is met toestemming vertaal en het oorspronklik op die AgriView-Substack verskyn. Wandile Sihlobo is die Presidensiële Gesant vir Landbou en Grond. Hy is ook hoofekonoom van die Landbousakekamer van Suid-Afrika en senior navorsingsgenoot in die Departement Landbou-ekonomie aan die Universiteit Stellenbosch.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.