Bek-en-klouseer: Die Impak op Handelsmerke en Voedselveiligheid
As ons diere nie meer wil of kan eet nie, sal ons ook later nie kan nie.
Ek woon tans in die stad, maar ek ken die hart van 'n plaas en sy mense, juis omdat my grootouers ook geboer het. Dit was eers 'n gemengde boerdery, spesifiek met beeste en varke, mettertyd het dit melkboer-wêreld geword. Ek weet hoe dit klink wanneer 'n bees siek is en in kwarantyn geplaas moet word.
Dis lelik, want 'n bees is eintlik 'n sosiale dier en moet tussen ander beeste kan wei. Ek weet ook hoe dit voel om vir die eerste keer op 'n dooie kalfie in die veld af te kom. Die gevoel van verlies oor hoe dié kalfie kon word en wat hy vir die boer kon oplewer. Die prentjie los jou nie. Ons het in 2024 van bek-en-klouseer kennis geneem en gesien hoe plaaswerkers by sekere punte moes staan en vir karre wag sodat hul die wiele van motors en skoene van die passasiers met middels kon ontsmet.
Sedert Desember verlede jaar, sukkel 'n groot deel van die Oos-Kaap met verskillende uitdagings, onder andere veldbrande, droogte, rooiwater (bosluiskoors), Afrika-varkgriep én bek-en-klouseer. In sommige gevalle moet die boere hierdie uitdagings gelyktydig hanteer. Hulle sukkel.
Die ekonomiese impak
Teen dié tyd behoort almal te weet dat bek-en-klouseer meer as net 'n dieregesondheidsuitdaging is.
Dis 'n stelselprobleem wat die voedselketting, markte, handelsmerke en voer- tot verbruikersvloei tref. Die siekte, 'n hoogs aansteeklike virus wat slegs hoefdiere tref, het oor al nege provinsies in die land versprei en lei tot groot produksie-, logistieke en uitvoerverliese. Dit het tot gevolg dat Suid-Afrika se vleisuitvoere gedaal het en selfs sleuteluitvoermarkte soos Sjina 'n verbod geplaas het op rooivleisverkope, wat 'n daling van 69% in sommige sektore veroorsaak het en die algehele beesuitvoer met ongeveer 26% in 2025 laat krimp het.
Bek-en-klouseer se impak is nie beperk tot kliniese simptome by vee nie, dit het ook beduidende ekonomiese gevolge. Volgens 'n onlangse evaluasie deur die Voedsel- en Landboubeleidsburo (BFAP) het Suid-Afrika tussen 2019 en 2025 reeds R821 miljoen in rooivleisuitvoere verloor. Indien die siekte se verspreiding voortduur, voorspel BFAP dat hierdie verliese teen die einde van 2026 tot R2,6 miljard kan styg. Hierdie data dui nie net op regstreekse finansiële verliese nie, maar beklemtoon ook die moontlike impak op uitvoermarktoegang, handelsmerkintegriteit en die volhoubaarheid van die vleis- en suiwelsektor.
Oor die volgende dekade word die bruto produksiewaarde van die bees- en suiwelsektor geskat om tot R25,6 miljard te verminder indien doeltreffende beheermaatreëls nie in werking gestel word nie. In die suiwelsektor alleen word verliese reeds op meer as R1 miljard geraam as gevolg van verminderde produksie, verhoogde veeartseny-onkostes en laer melkopbrengste. Boere ondervind tans dalende melkopbrengste en hoër operasionele koste in 'n mark wat gekenmerk word deur pryswisselvalligheid en beperkte aanbod. Hierdie data dui daarop dat die impak van bek-en-klouseer nie slegs ’n sektorale probleem is nie, maar 'n nasionale ekonomiese kwessie.
Produksieversteurings in die vee-ketting
Een van die mees fundamentele, maar ongemaklike werklikhede van hierdie krisis, is hoe vinnig produksieversteurings in die lewende hawe ketting na die breër voedselstelsel oorspoel.
Bek- en-klouseer veroorsaak dat besmette diere minder eet, verminder melkproduksie en ervaar gewigsverlies. In die praktyk beteken dit dat diere se basiese biologiese behoeftes regstreeks die voedselvloei beïnvloed. Net soos 'n laer melkopbrengs op plaasvlak uiteindelik tot minder beskikbare melk by die verbruiker lei, sal verminderde beesvleisproduksie oor tyd tot 'n voedselskaarste lei of pryse laat styg as die beheermaatreëls nie geïmplementeer word nie. Hierdie dinamiek demonstreer die noue verband tussen voer, produksie en beskikbaarheid van voedsel: As diere nie kan eet nie, sal mense later ook minder beskikbare en bekostigbare voedsel hê.
Bek-en-klouseer beïnvloed plaaslike markte, voerkrale en verspreidingskanale deur die beweging van diere en vleisprodukte te beperk. Hierdie beperking van logistieke vloei lei tot variasie in aanbod, wat pryse onstabiel maak en die voorspelbaarheid van produksie vir klein- en mediumgrootte boere verminder. Voerkrale, waar vee in gestruktureerde dieetprogramme gevoer word om voorspelbare slaggewigte te bereik, en boeremarkte, waar plaaslike produsente vleis regstreeks aan verbruikers en kleinhandelaars verskaf, ervaar verhoogde operasionele koste as gevolg van kwarantyn-, biosekuriteits- en bestuursprotokolle. Hierdie koste kan produksie-effektiwiteit verminder en lei tot verdere markaanbodveranderlikheid.
Die samevloei van verminderde dierebeweging, kwarantynmaatreëls en onvoorspelbare produksievlakke toon dat bek-en-klouseer nie net regstreekse produksie beïnvloed nie, maar dat dit ook die stabiliteit van binnelandse markte en voorraadvloei aansienlik onder druk plaas.
Die lang skaduwee van handelsmerk-geloofwaardigheid
Die effek van hierdie onsekerheid strek verder as plaaslike markte: dit beïnvloed handelsmerkvertroue en uitvoermarktoegang. Wanneer uitvoermarkte, weens bek-en-klouseer, gesluit word, is hersertifisering, streng naspeurbaarheidskontroles en die herstel van langtermyn geloofwaardigheid noodsaaklik voordat marktoegang weer verkry kan word.
Handelsmerke in die vleis- en suiwelsektor word nie net deur inkomsteverliese geraak nie, maar ook deur potensiële skade aan reputasie en markposisie. Effektiewe beheermaatreëls, dokumentasie van biosekuriteit en deursigtigheid in voedselveiligheid is noodsaaklik om die impak op uitvoermarktoegang en handelsmerkbetroubaarheid te minimaliseer. Hierdie dinamiek illustreer hoe siektes soos bek-en-klouseer die samehang van produksie, verspreiding en markvertroue binne die voedselketting regstreeks beïnvloed.
Bek-en-klouseer illustreer dat die voedselketting 'n stelsel van afhanklikhede is. Diere se gesondheid en voedingstoestand beïnvloed regstreekse produksie, wat weer die beskikbaarheid van voedsel vir verbruikers bepaal. As ons diere nie meer wil of kan eet nie, sal ons ook later nie kan nie. Laer produksievlakke lei tot verminderde aanbod en potensiële styging in pryse, wat die funksionaliteit van die voedselstelsel as 'n hele stelsel weerspieël. Hierdie insig beklemtoon dat die impak van bek-en-klouseer nie net op plaasvlak gesien moet word nie, maar ook as ’n nasionale ekonomiese en voedselveiligheidskwessie.
Mettertyd gaan dit jou beursie tap en gaan ons handelsmerke se geloofwaardigheid ook begin bevraagteken.
Hilde Kruger is 'n grafiese en multimedia-ontwerper, skrywer en bemarker met 'n sterk fokus op strategiese konseptualisering en handelsmerkontwikkeling.
Nog artikels deur Hilde Kruger:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Bronnelys:
Bureau for Food and Agricultural Policy (BFAP). (2025). SA beef and dairy sector overview: Export losses and economic impact 2019–2025. Pretoria, South Africa: BFAP.
Department of Agriculture, Forestry and Fisheries (DAFF). (2024). Foot-and-mouth disease outbreak: National update and control measures. Pretoria, South Africa: DAFF. https://www.daff.gov.za
IOL Business Report. (2025, Oktober 14). Bek-en-klouseer druk plaaslike markte en voerkraale. IOL. https://www.iol.co.za/business-report
Reuters. (2026, January 10). FMD outbreaks threaten South Africa’s export markets and brand credibility. Reuters.
https://www.reuters.com
Mtwana, F. (2026, Januarie 21). Water restrictions loom as Impofu Dam drops to 42.6 %. The Herald. https://www.theherald.co.za/news/2026-01-21-water-restrictions-loom-as-impofu-dam-drops-to-426/
Goue, E. (2026, 9 Januarie). Relief efforts intensify as Kouga battles multiple veld fires. IOL.https://iol.co.za/news/2026-01-09-relief-efforts-intensify-as-kouga-battles-multiple-veld-fires
South Africa on high alert over rising livestock disease risks, including African swine fever in pigs. (2026, Januarie 21). 3tres3 – Swine news. https://www.3tres3.com/en-af/latest_swine_news/south-africa-on-high-alert-over-rising-livestock-disease-risks_458
Die hantering van BKS in SA is krimineel. Regulasies is argaies en benadeel veral melkboere. Selfs aanmelding van die siekte word hierdeur geraak aangesien die impak van regulasies bydra dat aanmeldings weerhou word. Soos gewoonlik speel korrupsie 'n groot rol (OBP) Die Staat se monopolisme op BKS entsowwe vererger nie net die siekte nie maar maak voorkoming veel moeiliker as wat dit behoort te wees. In geheel behoort kriminele klagtes hieroor te volg in verskeie departemente.
En laastens is John Steenhuisen se hantering van BKS uiters riskant en swak ten spyte dat hyself en die DA, hom as held projekteer.