Klank in Konteks
Herkenbare klank as 'n handelsmerk en die bomskok-realiteit daarvan.
Ek mag dalk net my ouderdom hier weggee, maar op skool was Musica seker een van dié bekendste kettingwinkels in die land. Hul bekende slagspreuk, A world awaits, het die ervaring van musiek en die waardering daarvan beslis beïnvloed – of altans, vir my het dit. Ek het dit altyd as klein diskoteke gesien en die pop/rock-afdeling was my persoonlike voorkeur. CD’s was vir my 'n mooi manier om die harde werk van die kuns- en musiekbedryf te verpak en visueel aan die wêreld bloot te stel. So amper asof dit 'n storie dra en jou uitnooi om net vir 'n rukkie van die wêreld en sy dinge te vergeet en die emosies te voel vir wat dit is. Later, in my hoërskooljare, het ons die revolusionêre ervaring deur die MK-kanaal ervaar. Afrikaans is pret, aanpasbaar en opstandig - selfs in die pop/rock-musiekgenre. Vandag is Musica en die MK-era net 'n nostalgiese herinnering en maak ons almal op stroomdienste staat om na ons gunstelingkunstenaars te luister. Hier en daar word 'n album nog vrygestel, maar die meerderheid van hierdie musikante stel enkelsnitte bekend en ja, daar is baie goeie redes daarvoor.
In vandag se musiekbedryf is klank lankal nie meer net iets wat net lekker klink of 'n liedjie dra nie. Dit het 'n handelsmerk geword waarmee kunstenaars hul plek in 'n oorvol, algoritme-gedrewe wêreld probeer uitkerf. Wanneer ons van herkenbare klank as ’n handelsmerk praat, verwys dit na 'n spesifieke gevoel of styl wat luisteraars dadelik met 'n kunstenaar verbind. Soms is dit hul stem, die manier waarop hul musiek vervaardig, sekere ritmes of selfs hul taalgebruik. Dis die soort klank wat luisteraars dadelik aan 'n kunstenaar koppel nog voordat hul die naam sien. Dit gaan ook nie nét oor hoe dit klink nie maar die vermoë wat die klank van 'n kunstenaar se identiteit, storie en kulturele agtergrond kan oordra.
Uit 'n akademiese perspektief sluit hierdie verskynsel aan by handelsmerkteorieë wat beklemtoon dat handelsmerke emosionele verhoudings tussen produsent en verbruiker skep. (Keller, 2013). In musiek is hierdie verhouding dikwels intiem: luisteraars ontwikkel 'n affektiewe band met 'n bepaalde klank wat as “outentiek” of “eg” ervaar word. Klank word dus 'n identiteitsmerker, nie net vir die kunstenaar nie, maar ook vir die gehoor wat hulself daarmee vereenselwig.
Musiek as Kultuur: Klank, Geskiedenis en Politiek
Die ontwikkeling van 'n herkenbare klank vind nooit in 'n vakuum plaas nie. Dit word gevorm deur historiese, linguistiese en kulturele faktore wat bepaal hoe musiek gekomponeer, uitgevoer en ontvang word. In Suid-Afrika is hierdie dinamika besonders kompleks, aangesien die musiekbedryf binne 'n meertalige, postkoloniale en maatskaplik gelaaide konteks funksioneer. Afrikaanse musiek, byvoorbeeld, dra nie nét klank nie, maar ook geskiedenis, ideologie en selfs taalpolitiek.
Kunstenaars wat hul klankhandelsmerk doelbewus binne hierdie konteks bou, gebruik dikwels taal, genrevermenging en tematiek om beide tradisie en vernuwing te balanseer. Die vermenging van Afrikaanse lirieke met kontemporêre genres soos hip-hop, elektroniese musiek of amapiano kan as 'n poging gesien word om kulturele kontinuïteit te behou terwyl globale klanktale betree word (Viljoen, 2020). Só word klank 'n draer van plaaslike identiteit én internasionale toeganklikheid.
Die bomskoknuus van stromingsdienste en die algoritmiese spanning tussen herkenbaarheid en innovasie
Die opkoms van stromingsdienste het hierdie proses egter beduidend gekompliseer. Platforms soos Spotify en Apple Music funksioneer grootliks deur algoritmes wat luistergedrag ontleed en musiek aanbeveel op grond van statistiese waarskynlikheid eerder as artistieke intensie. Navorsing toon dat sulke algoritmes dikwels klankvorme bevoordeel wat reeds suksesvol is, wat lei tot 'n vorm van soniese homogenisering (Morris & Powers, 2015). Vir kunstenaars beteken dit dat die ontwikkeling van 'n unieke klankhandelsmerk 'n risiko kan inhou: hoe meer afwykend of eksperimenteel die klank, hoe minder waarskynlik word dit algoritmies bevoordeel. Vanuit 'n Suid-Afrikaanse konteks, waar baie kunstenaars reeds met beperkte hulpbronne werk, skep dit 'n spanning tussen kreatiewe outonomie en digitale sigbaarheid. Tog gebruik sommige kunstenaars alternatiewe platforms en sosiale media om hul soniese identiteit direk aan gemeenskappe te kommunikeer, buite die beperkings van hoofstroom-stroming.
Wat meeste van ons luisteraars ook nie weet nie is dat baie van hierdie stromingsdienste die kunstenaars in sente betaal - letterlik. Sonikit (2025) verduidelik dat kunstenaars nie 'n vaste bedrag per luisterbeurt kry nie, maar dat stromingsdienste hul inkomste uit intekeninge en advertensies eerder in 'n groot pot plaas wat dan eers tussen platforms en regtehouers verdeel word. Die bedrag per luisterbeurt is baie klein en wissel per diens, met sommige platforms wat meer betaal as ander. Onafhanklike kunstenaars publiseer hul musiek gewoonlik deur 'n digitale verspreider, soos DistroKid of Tunecore, en behou dan 'n groot deel van die inkomste, terwyl kunstenaars by musiekagentskappe dikwels 'n kleiner persentasie ontvang. Die probleem is dat die publiseerregte nie noodwendig apart hanteer word nie en dat stromingsinkomste alleen selde genoeg is om 'n volhoubare inkomste te verseker.
Spotify, byvoorbeeld, gee drie tot vyf sent per luisterbeurt aan die kunstenaar wanneer die liedjie gespeel word. Maak jou eie somme. As 'n luisteraar een liedjie 300 tot 500 keer luister, kan 'n kunstenaar R3 tot R5 verdien. Hoeveel keer het jy R3 tot R5 vir één kunstenaar deur 'n stromingsdiens gegee?
KI-musiek: Mense is nie masjiene nie
Die vinnige ontwikkeling van kunsmatige intelligensie in musiekproduksie plaas verdere druk op die idee van klank as 'n handelsmerk. Generatiewe KI-stelsels kan bestaande musiek ontleed en nuwe komposisies produseer wat sterk stilistiese ooreenkomste toon met bekende kunstenaars. Dit lei tot groeiende kommer oor stilistiese toe-eiening, kopiereg en die vervaging van grense tussen menslike en masjienmatige kreatiwiteit (Sturm et al., 2019).
Hierdie tegnologie bevraagteken nie net eienaarskap nie, maar ook die aard van talent self. Kritici voer aan dat dit juis die menslike ervaring, konteks en bedoeling is wat nie volledig geoutomatiseer kan word nie. Klank as handelsmerk is dus nie bloot 'n stel hoorbare patrone nie, maar 'n geleefde uitdrukking van ervaring, emosie en kulturele posisionering (Born & Haworth, 2017).
Klank as handelsmerk
Om klank uitsluitlik as 'n bemarkingsinstrument te sien, sou egter reduksionisties wees. 'n Meer volhoubare benadering is om klankhandelsmerke te verstaan as dinamiese identiteitskonstruksies wat voortdurend onderhandel word tussen kunstenaar, gehoor en tegnologie. In Suid-Afrika, waar musiek dikwels dien as sosiale kommentaar en kulturele argief, dra hierdie benadering besondere gewig.
Die uitdaging vorentoe lê daarin om 'n ekosisteem te skep waarin tegnologie, insluitend stromingsdienste en KI, kreatiewe diversiteit ondersteun eerder as om dit te beperk - iets wat Jakkalsvibes reeds baie goed regkry. Dit vereis nie net tegniese regulering nie, maar ook ’n waardering van klank as draer van betekenis, geskiedenis en menslike emosies. In so ’n raamwerk bly die herkenbare klank van ’n kunstenaar nie net ’n handelsmerk nie, maar ’n lewende vorm van kulturele uitdrukking.
Hilde Kruger is 'n grafiese en multimedia-ontwerper, skrywer en bemarker met 'n sterk fokus op strategiese konseptualisering en handelsmerkontwikkeling. Vandag is sy die eienaar van 'n kreatiewe eenmansaak en werk met verskeie organisasies en instansies.
Nog artikels deur Hilde Kruger:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Bronnelys:
1. Born, G., & Haworth, C. (2017). From microsound to music ecosystems: Sound art, audibility, and sociality. Organised Sound, 22(1), 1–13.
https://doi.org/10.1093/ml/gcx095
2. Keller, K. L. (2013). Strategic brand management: Building, measuring, and managing brand equity. Pearson.
3. Morris, J. W., & Powers, D. (2015). Control, curation and musical experience in streaming music services. Creative Industries Journal, 8(2), 106–122. https://doi.org/10.1080/17510694.2015.1090222
4. Sonikit. (2025, October 7). How do artists get paid for streaming? (With or without a label). Sonikit Blog. https://www.sonikit.com/blog/articles/how-do-artists-get-paid-for- streaming-with-or-without-a-label
5. Sturm, B. L., Ben-Tal, O., Monaghan, Ú., Collins, N., Herremans, D., Chew, E., & Weyde, T. (2019). Machine
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09298215.2018.1515233
6. Viljoen, L. (2020). Taal, identiteit en klank: Afrikaanse musiek in ’n postdigitale era. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, 60(3), 512–528.
https://tgwsak.co.za/