Die Nasionaal-Demokratiese Revolusie se Laaste Asem

Die SAKP en sy fantasie van 'n “Konferensie van Links”.

Drie dae voordat een van Suid-Afrika se rykste mans, ANC-president Cyril Ramaphosa, die 32ste Vryheidsdagtoespraak voor 'n leë stadion in Bloemfontein gelewer het, het die SAKP 'n ongekende omsendbrief aan al sy lede uitgestuur. Die doel was om die onafhanklikheid van die party met revolusionêre dissipline te verdedig en die stryd van werkers te bevorder.

Kort daarna het die party opgevolg met 'n inisiatief genaamd die “Konferensie van Linksgesindes”, wat binnekort moet plaasvind. Dit is 'n poging om almal op die sogenaamde “linkerkant” byeen te bring: van MK tot die EFF, van Saftu tot Cosatu, en 'n magdom minder bekende linkse organisasies.

Ons is besig om die doodsnikke van die nasionaal-demokratiese revolusie te aanskou. Suid-Afrika se oudste politieke partye, wat al vir meer as 'n eeu op die een of ander manier met mekaar in alliansie staan — die ANC en die SAKP, Afrika-nasionalisme en kommunisme — is besig om om egskeiding aansoek te doen.

Werklikheid teenoor Ideologie

Ideologies is dit 'n groot saak. In werklikheid minder so. Albei organisasies lê op hul sterfbeddens. Die SAKP se Konferensie van Linksgesindes sal 'n ramp wees, as dit hoegenaamd plaasvind. Baie onafhanklike linkse organisasies behandel dit met agterdog, of sommer met openlike minagting.

Die SAKP speel die slagofferkaart en verwerp die ANC se “ultimatum” dat hy nie teen die ANC moet veldtog voer nie. Dit is 'n geval van rotte wat gedwing word om die sinkende skip te verlaat en nou, in 'n laaste desperate skuif vir die “revolusie”, by die “linkses” om hulp aanklop. Hulle staan hoegenaamd geen kans nie. Hoewel 'n mens met deernis na hul nalatenskap behoort te kyk — hulle was immers verreweg die eerste nie-rassige organisasie in Suid-Afrika, hul visie van 'n nie-rassige demokratiese Suid-Afrika is in 1994 verwesenlik, en hulle het 'n sentrale rol gespeel om dit te bereik — het hulle sedertdien alle geloofwaardigheid verloor.

Dit is ironies, want in die geskiedenis van die nasionale bevrydingstryd het die SAKP sy alliansie met die ANC gebruik om enige ander moontlike vryers vir die ANC in die stryd te polisieer en uit te hou. Onafhanklike linkses was “vyand nommer 1” in die vakbond- en massademokratiese beweging van die 1980’s en 1990’s. Die onafhanklike linkses, toe en nou, bestaan uit 'n bont mengsel “werkeriste”: van sosiaal-demokrate en sosialiste tot Trotskiste, anargiste en selfs Maoïste. In die 1980’s was hulle baie meer magtig as wat hulle vandag is.

Hierdie kragte probeer al vir die afgelope dertig jaar, sonder sukses, 'n massiewe arbeidsgebaseerde alternatief vir die SAKP vorm.

Ten spyte daarvan dat Numsa — die grootste, mees militante en goed georganiseerde vakbond in Afrika — sentraal tot al hierdie inisiatiewe was, het dit uiteindelik skipbreuk gely toe Numsa se leier 'n Leninistiese “revolusionêre party”-model verkies het, eerder as 'n massawerkersparty- of Arbeidersparty-model. Hierdie modelle hou op hul beurt verband met die geskiedenis van die internasionale kommunistiese beweging. Ná die Eerste Kommunistiese Internasionaal, wat deur Marx en Engels gestig is en die Kommunistiese Manifes aanvaar het, het die Tweede Internasionaal gekom. Vandag word dit verteenwoordig deur sentrum-linkse, arbeiders- en sosiaal-demokratiese partye in die Weste, asook organisasies soos die ANC. Hulle kom steeds van tyd tot tyd onder hierdie vaandel byeen.

Daarna het die Derde Internasionaal gekom, ná die Russiese Rewolusie, wat Stalin en Sowjetmag wêreldwyd verteenwoordig het: die internasionale kommunistiese partye soos ons hulle leer ken het. Die SAKP was 'n uiters lojale en kruipende agent van hierdie stroming en het die gruweldade van Derde Internasionaal-Stalinistiese regimes ondersteun totdat daardie regimes omvergewerp is.

Daar is, en was nog altyd, baie onafhanklike stemme aan die “linkerkant”. Sommige van hulle vereenselwig hulle met die jongste Vierde Internasionaal in die geskiedenis van die kommunistiese beweging. Die Vierde Internasionaal is die Trotskyiste van die verbeelding van permanente revolusie, gestig in 1938.

Al hierdie kragte is die afgelope 80 jaar heeltemal op hul knieë gedwing. Die “linkses” word in baie dele van die Westerse wêreld, en ook in Suid-Afrika, deur die “regses” uitgehol.

SA die Onvoorstelbare

In die kern van die Suid-Afrikaanse politiek lê die Nasionale Vraagstuk. Ons besef nie genoeg hoe geweldig groot die 1994-ooreenkoms was om een nasie te skep nie. In vandag se wêreldomgewing sou dit byna ondenkbaar wees. Dit is soos om van een verenigde nasie vir Israel/Palestina te praat — vir baie mense eenvoudig onvoorstelbaar.

Die onvermydelike gevolg van kolonialisme en imperialisme was 'n reaksie daarop deur die mense wat onderdruk en uitgebuit is. Daar het 'n verbeelding ontstaan dat die teenoorgestelde van kolonialisme is wat verlang word. In Afrika word dit gewoonlik die nasionale bevrydingstryd genoem.Dit bly tot vandag toe 'n kragtige impuls in al ons Afrika-nasionalistiese organisasies. Die sewedelige Netflix-reeks The Trials of Winnie Mandela is 'n briljante uitbeelding van hierdie kragtige stroming en behoort verpligte kykstof te wees vir mense wat die dinamika binne die ANC en sy afsplinterings wil verstaan.

In Suid-Afrika het die kommuniste daarin geslaag om hierdie Afrikanistiese stroom te herraam binne die konsep van die nasionaal-demokratiese revolusie. In hul terme was dit die eerste fase van 'n twee-fase-rewolusie wat uiteindelik tot sosialisme sou lei.

Die nasionaal-demokratiese revolusie moes “nasionaal” wees. Dit moes die hele nasie verenig teen die apartheidsprojek wat daarop gemik was om die hele nasie te verdeel.

Dit het inderdaad gebeur, en dit was 'n merkwaardige prestasie. Tog is dit besig om gedeeltelik te misluk deur die opkoms van etnies-geankerde nasionalistiese organisasies soos MK onder Zoeloes, die Vryheidsfront onder Afrikaners, Inkatha onder Zoeloes, en die PA onder bruin kiesers.

“Demokraties” het ook gebeur. Ons Grondwet. Vryheidsdag. Menseregte. Ons oorwinning in al ons diversiteit. Een mens, een stem. Gelykheid. Merkwaardig genoeg hou hierdie aspek baie beter stand as in die meeste dele van die wêreld.

“Revolusie” is waar die probleem lê, naamlik tussen die nasionaliste, die kommuniste en die res van die linkerkant.

Die nasionaal-demokratiese revolusie — die eerste fase in die SAKP se twee-fase-visie na sosialisme — was ongetwyfeld 'n sukses. In dertig jaar het dit twee swart klasse geskep wat drie dekades gelede nie bestaan het nie.

Dit het 'n piepklein superryk swart bourgeoisie geskep, asook 'n aansienlike, goedbetaalde middelbestuursklas in die staatsdiens. Dit is bewerkstellig deur 'n kombinasie van, in volgorde van belangrikheid: wit netwerke, kaderontplooiing, SEB-transaksies, staatskaping, misdaad en korrupsie, en staatsalarisse wat in 'n wêreldwye konteks belaglik is — selfs terwyl die “diens” wat gelewer word jammerlik is.

Hoewel kommuniste nog altyd 'n betreklik klein georganiseerde mag binne die alliansie was, het hul idees, strategieë en teorieë tot nou toe die alliansie oorheers. Deur via hierdie konferensie 'n beroep op die linkerkant te doen, verklaar hulle dat hulle nou vorentoe wil beweeg na die tweede fase: sosialisme. Die breuk beteken dat die kommuniste hul program vir die tweede fase na sosialisme na die kiesers sal moet neem — teen die ANC, wat reeds by sy eerste én finale bestemming aangekom het.

Op pad hierheen het die ANC telkens skywe van homself afgestroop, skynbaar altyd na “links”: verskillende politieke personas van nasionalisme, soos die EFF met sy Pan-Afrikanisme, MK met Zoeloe-nasionalisme, die PA met bruin nasionalisme, Africa Mayibuye, die Land Party, ensovoorts — almal groepe wat self verskillende Marxistiese idees gebruik om hulself te verduidelik.

Die SAKP self het Sosialisme geskaad

Die SAKP was aan die voorpunt van die vernietiging van die onafhanklike arbeidsbeweging en die moontlikheid van 'n ander, arbeidsgebaseerde, sosialisties-demokratiese pad. Dat hulle nou dink hulle kan die “linkerkant verenig”, is ’n lugkasteel.

Hul bestaansrede was om die werkersstem via die vakbonde aan die ANC te lewer, in ruil vir die lone en diensvoorwaardes wat ons veral in die staatsdiens sien. Die vakbondbeweging is nou 'n skaduwee van wat dit eens was, grootliks danksy die SAKP se invloed sedert die 1990’s. Die SAKP se werklike steun sal vir die eerste keer in die munisipale verkiesings in November getoets word. Daar is geen rede tot enige kommer oor al hierdie skermutselings vir diegene wat die linkerkant vrees nie. Dit sal 'n storm in 'n teekoppie wees.

Dit is ironies dat, in die as van die ANC/SAKP se nasionalisties-kommunistiese projek van die afgelope 100 jaar, die enigste duidelike uitblinker op die Suid-Afrikaanse politieke toneel die liberales is, hoofsaaklik verteenwoordig deur die DA.

Van Helen Suzman se eensame stem in die apartheidsera tot vandag toe het die liberale, teen alle verwagtinge in, vir hulself 'n plek aan die hooftafel uitgekerf — juis die tafel wat die SAKP nou besig is om te verlaat.

Nog artikels deur Dirk Hartford:

Ongelykheid dryf Opstand

'n Nasionale dialoog nodig om ANC te verwyder

Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.

INTEKEN OPSIES:

Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.