Ian Cameron: "Vincent, jou onderrok hang uit!"
Selfverdediging is nie 'n blote filosofiese oefening nie.
Die Daily Maverick-artikel van 26 Augustus 2025 lees byna soos satire. Volgens die skrywer, Vincent Cruywagen, moes ons glo ons aanvallers vir 'n vriendelike koppie tee genooi het om hulle ware motiewe te bespreek, en miskien selfs die bloed self gevra het om vir 'n paar sekondes te stop terwyl ons debatteer of dit gepas is om onsself te verdedig.
Dit was nie 'n filosofiese oefening nie. Dit was 'n stryd om te oorleef. Ons was vasgekeer, vasgeknel binne die voertuig. Op 'n punt het my kollega bewussyn verloor, bedek in bloed, en in sy skoot ineengestort. Ek het tande verloor van die houe. Miskien moes ek, volgens die Daily Maverick skrywer, die aanvallers beleefd gevra het om my te help soek na daardie tande op die vloer van die kar tussen al die glasstukkies.
Laat ek baie duidelik wees: ons was nie deur “misverstane slagoffers” wat toevallig ’n klip of twee gegooi het aangeval nie. Hulle het ons met stene aangerand. 'n Ooggetuie het dit vergelyk met hiënas wat die kar aanval. Dit is nie 'n etiese grys area nie. Dit is ’n onwettige, gewelddadige, lewensbedreigende aanval.
Suid-Afrikaanse strafreg kan nie meer duidelik wees nie. Die strafregskrywer Snyman identifiseer vier noodsaaklike vereistes vir noodweer:
Onwettige aanval – aan voldoen. Stene wat as wapens teen mense gebruik word, is onwettig.
Gerig teen die verdediger, maar kan ook toegepas word om 'n derde persoon te beskerm – aan voldoen. Die kar en sy passasiers was die teiken.
Noodsaaklik om gevaar af te weer – voldoen. Daar was geen veilige manier om te vlug nie.
Redelike middele gebruik – aan voldoen. Verdedigende geweld het die aanval beëindig.
Snyman maak dit duidelik dat die reg nie eise stel aan proporsionaliteit in selfverdediging nie. Om te vereis dat slagoffers met dieselfde wapen moet terugslaan, bevoordeel die onwettige aanvaller. In werklikheid kan 'n ongewapende maar sterker aanvaller met sy blote hande doodmaak, en dit is juis die kwesbares, die swakkes, die vasgekeerdes wat weerloos gelaat sou word as só 'n reël en beperking opgelê word.
Die reg vereis nie dat burgers hulself as martelaars opoffer nie. Dit vereis noodsaaklikheid en redelikheid. Albei was teenwoordig.
Konteks maak saak. Tussen Januarie en Maart 2025 alleen het Suid-Afrika 5 727 moorde aangeteken (die meeste daarvan gepleeg met vuurwapens) en meer as 31 000 gekwalifiseerde rooftogte. Burgers word daagliks aangeval, en die staat versuim om hulle te beskerm.
Die aanvallers in hierdie voorval was nie slagoffers nie. Hulle was aggressors wat onwettige geweld begin het, en die reg erken dat selfverdediging in sulke omstandighede legitiem is.
Wat werklik hierdie sogenaamde “etiese debat” pateties maak, is dat dit eensydig is. Die handewringers is haastig om die etiek van selfverdediging te bevraagteken, maar vra nie vir een oomblik oor die etiek van die onwettige aanvaller wat die geweld begin het nie.
Watter morele hoë grond lê daarin om mense met stene tot die dood toe te probeer aanrand? Waar is die verontwaardiging oor die doelbewuste, onwettige keuse om lewens in gevaar te stel? Om voor te stel dat die verdediger se etiek meer verdag is as die aanvaller s’n, is om die werklikheid om te keer: die aanvaller het moraliteit agtergelaat die oomblik wat hy geslaan het en die verdediger het binne die reg opgetree om lewe te beskerm.
In so 'n omgewing is dit nie net toondoof nie, maar gevaarlik om aan slagoffers oor selfbeheersing te preek terwyl die keuses van aggressors geïgnoreer word.
Die werklike debat is nie of Suid-Afrikaners hulself mag verdedig nie. Die reg is duidelik dat hulle kan.
En laastens, aan die Daily Maverick: julle leuse is dat julle die waarheid verdedig, maar in hierdie geval doen julle joernalis presies die teenoorgestelde.
Ian Cameron, DA-LP, is die Voorsitter van die Portefeuljekomitee oor Polisie in die Suid-Afrikaanse Parlement. Hy skryf in sy persoonlike hoedanigheid.
Nog artikels deur Ian Cameron:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Ian "Skoot" Cameron
Ian jy het 100% reg opgetree julle lewens was in gevaar, ignoreer al die politikuste wat jou nou sleg sê die wet is aan jou kant, julle lewens was in gevaar wat gereël was van binne die SAPS opleiding sentrum