Om eiendomsreg tot niet te maak om 'n bietjie grond uit te deel is soos om 'n hele boom af te kap net om ‘n paar van sy vrugte uit te deel.
Tog sien sommige dit nie so nie. Dit is omdat hulle mandjie-mentaliteit instede van groei-mentaliteit het. Beide mentaliteite kyk na die hulpbronne – in dié geval grond – wat ons land het as vrugte, maar die een siening besef glad nie dat bome en vrugbare grond nodig is om die lemoene te groei nie.
In hierdie harwar van 'n tyd waar nul nie niks beteken nie, is dit belangrik om na die groei-omgewing van ons ekonomie te kyk.
Eiendomsreg is nie net iets wat lekker is vir grondeienaars om te hê nie. Eiendomsreg is die boublok van vryheid en ekonomiese stabiliteit. As eiendomsreg in gedrang kom, word buitelandse- en binnelandse belegging beïnvloed, stabiliteit in die eiendoms- en finansiële markte word belemmer en kredietgraderings bly in die slag.
Dit is dus ‘vir die beswil van almal’ belangrik dat private eiendomsregte nie aangetas word nie, selfs al is die sterkste argument vir R0-vergoeding tans dat sommige eiendom in private besit ‘vir die beswil van almal’ beter aangewend kan word.
Dit is 'n baie oortuigende argument vir iemand met mandjie-mentaliteit. Dié mentaliteit kyk na al die hulpbronne en bates in die land as lemoene in ‘n mandjie. Goeie ekonomiese beleid volgens hierdie gesindheid sal wees dat al die lemoene regverdig verdeel word. As iemand meer lemoene as hy het, beteken dit daai persoon het op ‘n onregverdige wyse meer lemoene as hy gekry. Meer nog – die persoon het eintlik sy lemoene gesteel!
Iemand met groei-mentaliteit kyk weer na die ekonomie en al die hulpbronne in die land as 'n lemoenboom. Hierdie persoon probeer om die omgewing te kultiveer om groei te bewerkstellig sodat daar uiteindelik soveel as moontlik lemoene is. Iemand met groei-mentaliteit sal dus na moontlike gevolge van die afskaffing van eiendomsregte kyk.
Sedert gesprekke rondom grondonteiening in 2018 begin het, het regstreekse buitelandse belegging in Suid-Afrika met miljarde geval. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake noem grondonteiening direk as rede vir verminderde belegging in Suid-Afrika. Selfs die BRICS lande verkies om eerder hulle geld in meer stabiele lande, soos Saoedi-Arabië, te stoot.
Behalwe vir kwynende buitelandse belegging, het onteiening ook binnelandse kapitaalontvlugting tot gevolg. Die wat kapitaal en vaardighede het, besluit om of net die kapitaal elders te belê of om sommer met kapitaal, vaardighede en al die land uit te trek.
Stabiliteit in eiendoms- en finansiële markte kry 'n knou. Die waarde van eiendomme en grond word verminder omdat daar minder sekerheid van permanente eienaarskap is. Dit is nie net sleg vir beleggings in eiendom nie, maar ook talle ander vorms van belegging wat ‘n ekonomie kan laat groei.
Eiendom word as borg vir lenings opgeskryf, maar banke het nie volledige sekerheid dat die eiendom later nog op die eienaar se naam sal wees nie. So gee banke minder lenings uit teen dieselfde eiendom. Dit beteken dat dit moeiliker en duurder is vir besighede om insetkapitaal te kry. Die ekonomiese groei van die land word dus belemmer. BBP in Mosambiek en Venezuela het met 50% en 60% geval na soortgelyke wetgewings ingestel is.
Suid-Afrika se kredietgradering het reeds rommelstatus bereik, maar kan nóg verder val. Dit beteken dat dit duurder raak vir ons land om lenings aan te gaan. Met 'n BBP wat val én duurder lenings, sal dit nog moeiliker word om ons nasionale begroting te laat klop.
Dit behoort dus duidelik te wees dat eiendomsreg baie belangrik is vir die groei van ons ekonomie. Eiendomsreg is selfs nog meer werd vir ons, dit is belangrik vir ons vryheid.
Terwyl Suid-Afrika besig is om die boom af te kap vir sy vrugte, is dit belangrik om daarop te let dat die argumente nie net is dat vrugte regverdig verdeel moet word nie – dit is dat die regering die vrugte moet verdeel. Dis in die fynskrif weggesteek dat hoewel die vrugte verdeel word, die hele mandjie in die staat se beheer moet bly.
Friedrich von Hayek, die Oostenrykse ekonoom, vat dit goed saam: “Die stelsel van privaat eiendom is die belangrikste waarborg van vryheid – nie net vir dié wat eiendom besit nie, maar skaars minder vir dié wat dit nie het nie.”
Leandrè Steenberg is 'n ondersoekende joernalis vir die CCIJ.
Nog artikels deur Leandrè Steenberg:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.