ANDREW SPRINGER | "Waarom ek Paulus van Tarsus verag"

Paulus se weergawe van die Evangelie onderskat Jesus as radikale gelykheidsinnige.

Toe ek in die kweekskool was, het ek die fout gemaak om 'n klas oor die teologie van Paulus te neem. Op die heel eerste dag het ons almal om 'n konferensietafel gesit — dit was een van daardie klein, seminaarstylklasse — en die professor, 'n wêreldbekende kenner van Paulus, het elkeen van ons gevra hoekom ons die klas geneem het en wat ons hoop om daaruit te kry.

Ek dink ek het almal geskok toe dit my beurt was. “Ek kan Paulus nie verdra nie,” het ek gesê. “Niemand het meer gedoen om die oorspronklike boodskap van Jesus van Nasaret te korrupteer as Paulus nie—’n man wat Jesus nie eens ontmoet het nie.”

“Wel, goed dan,” het die professor gesê en haastig na die volgende student beweeg. 'n Ou van die sakeskool langs my — van wie ek later sou leer hy is 'n herstellende evangelis — het sy kop gedraai en my 'n klein knik gegee wat gesê het: ja, jy is heeltemal reg.

Ek dink ek het daardie dag die kamer geskok deur die onuitgesproke deel hardop te sê. Die godsdiens wat ons Christendom noem, is nie die godsdiens van Jesus nie — dit is die godsdiens van Paulus. In hierdie opstel gaan ons ondersoek hoe Paulus die teologiese steierwerk aanmekaar gesit het wat die heersende klas in staat gestel het om iets te bou wat Jesus nie sou herken het nie — 'n godsdiens gestroop van sy aardskuddende gevolge en veilig genoeg om in die sale van die ryk verkondig te word.

Wie was Paulus, werklik?

Voordat ons ingaan op wat Paulus met Jesus se boodskap gedoen het, is dit die moeite werd om ’n oomblik stil te staan by wie Paulus eintlik was, want die meeste Christene vandag het 'n beeld van Paulus wat deur twee duisend jaar se kerktradisie en baie latere propaganda gefiltreer is.

Die geskiedkundige Paulus — die Paulus van wie ons werklik iets kan weet — is 'n veel vreemder en interessanter figuur as die gesuiwerde heilige wat Sondagoggende verkondig word. Ons weet eintlik heelwat meer van Paulus as van enige ander figuur in die vroeë Christendom (anders as Petrus, Johannes of Jakobus, Jesus se broer). Dit is deels omdat sy geskrifte 'n groot deel van die Nuwe Testament uitmaak. Hy was 'n Diaspora-Jood, gebore in Tarsus, opgevoed as 'n Fariseër, en aanvanklik 'n vurige vervolger van die vroeë Jesusbeweging. Hy was 'n ambagsman—waarskynlik 'n tentmaker of leerwerker — en hy was trots daarop dat hy met sy hande gewerk het en nie geld van die gemeenskappe wat hy gestig het, geneem het nie.

Iewers tussen 32 en 35 n.C., net ’n paar jaar nadat Jesus deur die Romeine tereggestel is, het Paulus 'n intense mistieke ervaring gehad wat hy verstaan het as 'n ontmoeting met die opgestane Christus. Geleerdes stem vandag oor die algemeen saam dat hy dit nie as 'n bekering tot 'n nuwe godsdiens beskou het nie. Paulus het nooit sy Joodsheid prysgegee nie, het geglo dat Jesus in sy leeftyd sou terugkeer, en dat nie-Jode net so nodig gehad het om “gered” te word as Jode. Dit was vir hom 'n profetiese roeping, en hy het die volgende vyf-en-twintig jaar deur die oostelike Romeinse Ryk gereis en klein gemeenskappe van meestal nie-Joodse bekeerlinge gestig.

Hy is uiteindelik gearresteer en, volgens betroubare vroeë Christelike oorlewering, in Rome onder Nero in die vroeë 60’s n.C. tereggestel. Dit is die Paulus wat ons werklik kan rekonstrueer. En ons rekonstrueer hom byna geheel en al uit sy eie briewe — sewe daarvan, om presies te wees. Want hier is die eerste ding wat elke nadenkende Christen behoort te laat stilstaan: van die dertien briewe wat in die Nuwe Testament aan Paulus toegeskryf word, is geleerdes net seker dat sewe werklik deur hom geskryf is. Die ander ses is vervalsings.

Dit beteken dat iemand (of 'n groep mense) ná Paulus se dood gaan sit het, briewe geskryf het, en Paulus se naam daarop gesit het om daardie briewe ’n gesag te gee wat hulle andersins nie sou hê nie. Dit maak saak omdat baie van die ergste goed juis in die vervalste briewe voorkom — die instruksies dat vroue aan hul mans moet onderdanig wees, dat slawe hul meesters moet gehoorsaam, dat vroue moet stilbly en nie onderrig gee nie. Dit is nie Paulus nie. Dit is iemand wat Paulus se naam gebruik om die status quo te “heilig”. Ons sal weer hierop terugkom.

Maar wat van Handelinge? Ek hoor jou vra. Handelinge is, om dit sagkens te stel, nie geskiedenis nie. Dit is iewers tussen dertig en vyftig jaar ná Paulus se dood geskryf, en is 'n teologiese vertelling met 'n agenda. Daardie agenda het ingesluit om die bitter konflikte tussen Paulus en die oorspronklike apostels in Jerusalem te versag, die vroeë kerk soos een groot gelukkige familie te laat lyk, en die skuld vir Christelike vervolging van die Romeine af weg te skuif na “die Jode”. Wanneer Handelinge en Paulus se eie briewe mekaar weerspreek —wat dikwels gebeur — kies geleerdes die kant van Paulus se briewe.

Wat Paulus met Jesus gedoen het

Nou raak dit interessant — en hier begin my geduld opraak. In sy oorlewende geskrifte toon Paulus verbasend min belangstelling in wat Jesus werklik gesê en gedoen het. In sy sewe egte briewe sal jy byna geen leringe, aanhalings of dade van Jesus vind nie. Paulus skryf duisende woorde oor Jesus en slaag daarin om byna nooit iets te noem wat Jesus werklik geleer of gedoen het nie.

Waarin hy eerder belangstel, is 'n baie spesifieke stel bewerings oor Jesus: dat Christus vir ons sondes gesterf het, dat Hy begrawe is, dat Hy uit die dood opgewek is, en dat geloof in hierdie dood en opstanding 'n mens regverdig voor God maak. Dit is die evangelie volgens Paulus. En as jy mooi oplet, sal jy iets vreemds opmerk: jy kan alles glo wat Paulus oor Jesus sê en steeds geen idee hê waarvoor Jesus werklik gestaan het nie.

Die werklike Jesus, die geskiedkundige Jesus, het iets verkondig wat nader aan ’n revolusie as aan 'n godsdiens was. Hy het verkondig dat God se koninkryk op hande is — 'n koninkryk waar die hongeres gevoed sal word, skuld afgeskryf sal word, die rykes arm gemaak sal word, en die magtiges tot 'n val gebring sal word — en dat toegang tot daardie koninkryk nie afhang van wat jy glo nie, maar van hoe jy leef. En die Romeine, wat 'n goeie neus vir politieke bedreigings gehad het, het presies verstaan wat hy doen toe hulle hom aan 'n kruis vasgespyker het. Paulus, daarenteen, het 'n godsdiens oor Jesus verkondig — spesifiek oor die kosmiese betekenis van Jesus se dood en opstanding, en oor hoe geloof daarin jou reg met God maak. Die godsdiens van Jesus het, soos die teoloog Howard Thurman dit gestel het, 'n godsdiens oor Jesus geword. En die grondslag vir daardie skuif is byna geheel en al Paulus se werk.

Ek wil nie Paulus as 'n totaal slegte mens uitbeeld nie. Die geskiedkundige Paulus, gebaseer op sy eie briewe, was passievol, intens, soms vriendelik, dikwels ondraaglik, en diep oortuig dat hy 'n goddelike roeping ontvang het (wat is hoe mense my soms beskryf, minus die goddelike roeping, so ek kan daarmee identifiseer). Daar is baie om te bewonder: hy was 'n radikale egalitaris en het werklik vroue waardeer en saam met hulle gewerk in 'n tyd toe dit gevaarlik was om dit te doen. En daar is baie mense met wie ek teologies verskil — mense wat ek selfs dalk as mal sou beskou — wat ek nogtans respekteer. Paulus, as ek hom geken het, sou waarskynlik in daardie kategorie val. Want die waarheid is, Paulus se idees was net een stel idees in 'n see van baie ná Jesus se dood. Daar was dosyne vroeë groepe met wild uiteenlopende (en dikwels werklik bisarre) idees oor wat Jesus se lewe, dood en vermeende opstanding beteken het, en Paulus was net een stem in daardie koor.

Paulus verdien nie heeltemal die slegte reputasie wat hy gekry het nie. Sy swak idees was net swak idees — hulle het 'n aanhang gehad, seker, maar daar was niks inherent daaraan wat hulle bestem het om te wen nie. En dit is die deel wat baie liberales mis: daardie idees het net gewen omdat die rykes en magtiges besef het hoe bruikbaar sy teologie kon wees, en toe die verset daarteen gewapen gemaak het.

Hoe Paulus “Paulus” geword het

Hierdie proses het byna onmiddellik begin. Binne een generasie ná Paulus se dood het iemand of 'n groep — ons weet nie wie nie — briewe in sy naam begin skryf wat baie van die meer radikale elemente in die egte briewe teruggeskroef het.

Die ware Paulus het geskryf dat “in Christus daar nie meer Jood of Griek, slaaf of vry, man en vrou is nie.” Die vervalste Paulus het huishoudelike kodes geskryf wat vroue beveel om aan hul mans onderdanig te wees en slawe om hul meesters te gehoorsaam. Die ware Paulus het saam met vroulike leiers gewerk en hulle by naam in sy briewe gegroet. Die vervalste Paulus het geskryf dat vroue stil moet wees in die kerk en nie mag onderrig gee of gesag oor mans hê nie. Die ware Paulus is deur die Romeinse Ryk doodgemaak. Die vervalste Paulus het Christene aangesê om aan die owerhede onderdanig te wees omdat hulle deur God ingestel is.

Dieselfde naam. Teenoorgestelde boodskap. En vir die grootste deel van die Christelike geskiedenis kon byna niemand die verskil sien nie. Teen die tweede eeu het Paulus so sentraal tot die Christelike verbeelding geword dat die werklike stryd gegaan het oor wie hom kon opeis.

'n Man met die naam Marcion het Paulus se onderskeid tussen wet en genade tot so 'n uiterste (en antisemitiese) punt geneem dat hy aangevoer het daar is letterlik twee verskillende gode — die kwaai, wettiese God van die Ou Testament en die liefdevolle God van Jesus en Paulus. Marcion het die eerste Christelike kanon saamgestel, bestaande uit presies een geredigeerde evangelie en tien van Paulus se briewe.

Die proto-ortodokse kerk het teruggeslaan deur Paulus vir hul kant te herwin, die vervalste Pastorale briewe in die kanon op te neem om 'n meer konserwatiewe, hiërargiese Paulus te skep, en geleidelik die teologiese struktuur te bou wat Katolieke Christendom sou word. Binne 'n paar eeue sou Augustinus nog verder gaan. Hy het 'n gedeelte uit Romeine gelees, 'n bekeringservaring gehad, en die res van sy lewe bestee aan die bou van 'n teologiese stelsel wat Paulus se mees angstige en worstelende gedeeltes oor sonde, vlees en genade omskep het in die leer van erfsonde — die idee dat elke mens reeds skuldig, reeds verdoem, en reeds afhanklik van die kerk se sakramente is om gered te word.

Augustinus se Paulus het Westerse Christendom vir 'n duisend jaar oorheers. En let op waarvoor hierdie Paulus besonders geskik was: hy was baie geïnteresseerd in die toestand van jou siel en baie onverskillig oor die toestand van die ryk. Hy kon jou sleg laat voel oor jou seksuele begeertes en jou terselfdertyd volkome tevrede laat wees met 'n onderdrukkende sosiale orde. Toe kom Martin Luther, wat sy eie transformerende ervaring gehad het terwyl hy Romeine gelees het, en wat Paulus se leer van regverdigmaking deur genade deur geloof tot die absolute middelpunt van Protestantse teologie verhef het. Luther was so lief vir Paulus dat hy openlik gesê het Paulus se briewe moet “verreweg verkies word” bo drie van die vier evangelies—die evangelies wat, let wel, die meeste van wat Jesus werklik gesê en gedoen het bevat. Luther se Paulus het die Paulus van honderde miljoene Protestante geword. En Luther se Paulus, soos Augustinus s’n voor hom, was uitstekend daarin om Christene besig te hou met hul individuele verhouding met God en terselfdertyd stil te bly oor die vraag of die ekonomiese en politieke orde rondom hulle enigsins lyk soos die Koninkryk wat Jesus verkondig het.

Teen die tyd dat ons by moderne Amerikaanse Christendom kom, is Paulus so deeglik opgeneem in die projek om die bestaande orde te verdedig dat die meeste Christene dit nie eers meer kan sien nie. Paulus is die een wat jy aanhaal om vir vroue te sê om stil te wees. Paulus is die een wat jy aanhaal om vir gay mense soos ek te sê ons gaan hel toe.

Paulus — of eerder “Paulus”, die kulturele konstruksie wat twee duisend jaar se interpretasie deur die heersende klas opgebou het uit die egte briewe, die vervalsings, Augustinus, Luther en almal tussenin—het die groot allesdoelige instrument geword om die status quo te handhaaf: rykdom, mag, rassisme, heteronormatiwiteit en patriargie. Paulus het die steierwerk gebou, die heersende klas het die tronk gebou.

Kulturele Hegemonie in werking

Wat die rykes en magtiges met Paulus gedoen het, is 'n merkwaardige en duidelike voorbeeld van die mees effektiewe manier waarop die heersende klas ons onderdruk.

Daar is 'n naam daarvoor, en dit kom van 'n Italiaanse Marxis, Antonio Gramsci, wat die laaste jare van sy lewe uit 'n fascistiese tronksel geskryf het terwyl hy probeer uitvind het waarom die werkersklas so selde in opstand kom, selfs wanneer dit duidelik in hul belang is. Sy antwoord was iets wat hy “kulturele hegemonie” genoem het — die idee dat heersende klasse nie hoofsaaklik deur geweld aan bewind bly nie. Hulle bly aan bewind deur die kultuur self te vorm, deur te bepaal wat as “gesonde verstand” tel, en deur die bestaande orde so natuurlik, onvermydelik en selfs heilig te laat voel dat die meeste mense niks anders kan voorstel nie. Jy het nie soldate nodig om die kleinboere te onderdruk as jy hulle kan oortuig dat hul lyding God se wil is en hul beloning in die hemel lê nie.

Wat Christendom geword het — wat met Paulus se steierwerk gebou is — is een van die suksesvolste hegemoniese projekte in die menslike geskiedenis. Jesus van Nasaret het 'n totale revolusie verkondig. Nie 'n metaforiese een nie, nie net 'n geestelike een nie, maar 'n werklike omverwerping van die ekonomiese en politieke orde. Daardie boodskap was — en is steeds — 'n regstreekse bedreiging vir ryk, mag en kapitalisme — van die Romeinse Ryk tot Amerikaanse imperialisme, van Pontius Pilatus tot Donald Trump. En die heersende klas het ontdek dat die doeltreffendste manier om dit te neutraliseer nie is om dit te beveg nie, maar om dit te kaap. Te korrupteer. Te kanoniseer. Dit van kansels af te verkondig, befonds deur dieselfde mense wat dit veronderstel was om te bedreig.

Dit is wat met Jesus gebeur het. Paulus het hulle die grondstof gegee, meestal per ongeluk, en die magtiges het die res gedoen. Hulle het 'n radikale, Palestyns-Joodse werkersklasprofeet geneem en hom omskep in 'n kosmiese offer waarvan die enigste werklike eis was dat jy die regte dinge oor hom moet glo en nooit die status quo bevraagteken nie. Die revolusie is onder die teologie begrawe. Die bedreiging is onder die geloofsbelydenis begrawe. En die steierwerk wat Paulus gebou het, is omskep in 'n tronk waarin twee miljard mense nou leef sonder om ooit die mure raak te sien.

Maar die profeet van Nasaret — en sy radikale boodskap — is steeds daar onder. Dit is ons plig, teenoor beide Jesus en ons medemens, om hom weer uit te grawe — om die godsdiens van Jesus te herwin onder twee duisend jaar van die godsdiens oor hom. Jy hoef nie te glo Jesus was God om te glo Jesus was reg nie. Jy hoef nie Paulus se teologie te aanvaar om ernstig op te neem wat Jesus werklik oor geld en mag en die mense wat die samelewing weggooi, gesê het nie. Die geskiedkundige Jesus staan op sy eie sonder enige van die steierwerk — en hy is baie gevaarliker daarsonder.

So nee, ek kan Paulus steeds nie verdra nie; ek sou dit nou harder sê as wat ek daardie dag in die kweekskool gesê het. Maar die dieper probleem was nooit werklik Paulus nie. Die dieper probleem is wat die heersende klas met hom gedoen het, en waarvoor ons opgelei is om blind te wees.

Die enigste vraag wat oorbly, is of ons gaan aanhou luister na die mense wat hom begrawe het—of of ons uiteindelik na hom gaan luister.

• Andrew Springer is Emmy-wenner joernalis, entrepreneur en aanlyn-inhoudskepper. Hierdie artikel word met sy vergunning vertaal vanaf sy Substack, genaamd The Jesus Movement. Die oorspronklike artikel met interessante voetnote kan hier gelees word.

Nog artikels op OntLaer:

Die Neet* Van Geloof in Na-Christelike Denke

My reis na radikaal bevrydende humaniteit: 'n Vlam wat motte trek

Jakob se grootste behoefte: om vir Esau te paai

Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.

INTEKEN OPSIES:

Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.