
Die Noordsee is weer in die kollig. Die Britse regering het verlede week uiteindelik die langverwagte goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van die Jackdaw-gasveld aan die ooskus van Skotland. Dit kan moontlik 'n keerpunt in die land se klimaat- en energiepolitiek wees. Dit is wel so dat Jackdaw reeds in 2022 aanvanklik goedgekeur is en dat die infrastruktuur reeds opgerig is voordat 'n regter ingegryp en die projek gestuit het. Die regering se besluit verlede week is dus nie in stryd met die Arbeidersparty se manifesbelofte om nie nuwe lisensies vir olie- en gasontginning in die Noordsee uit te reik nie. Dit is ook nog onbekend watter besluit die regering oor die Rosebank-olieveld, nog 'n projek wat geblokkeer is, sal neem. Die toekoms van Brittanje se energiestelsel is egter so onseker, en die debat daaroor so hewig, dat die besluit oor Jackdaw besondere simboliese betekenis verkry het.
Die goedkeuring dui byvoorbeeld daarop dat die Arbeidersparty nie meer die Groen Party as 'n politieke bedreiging beskou nie, dat die party nie wil hê kiesers moet die indruk kry dat dit dogmaties oor klimaatbeleid is terwyl energiekoste skerp styg nie, en dat dit min vordering gemaak het om mense te oortuig om hul gasverwarmers met hittepompe te vervang. Dit is maar enkele van die afleidings wat gemaak kan word.
Dit is egter slegs enkele insigte te midde van 'n see van verwarring. Enigiemand wat Brittanje se energiesake probeer verstaan, sal gou besef dat twee kernvrae die debat oorheers: Waarom is energie in die land so duur? En hoe verstandig is die versnelde ontkolingstrategie wat deur die huidige en vorige regerings nagestreef word?
Albei vrae word vervolgens deur 'n digte waas van propaganda, histerie en politieke opportunisme vertroebel. Dit is 'n soort waas wat 'n mens normaalweg met die mees omstrede kwessies van die sogenaamde kultuuroorlog sou vereenselwig. Die rede waarom die debat so ontaard het, is dat Brittanje se energiestelsel ingewikkeld is, terwyl die belangrikheid van klimaatsverandering en die NetZero-beleid sterk emosionele reaksies ontlok. Dit is selde 'n goeie kombinasie. Dit skep immers ruim geleentheid vir politici en aktiviste om eiebelang te bevorder deur stellings te maak wat in 'n beperkte sin waar mag wees, maar binne 'n breër konteks 'n misleidende beeld skep.
Wat my eie standpunt betref, erken ek die eksistensiële bedreiging wat klimaatsverandering inhou, is ek diep besorg oor die ekologiese omgewing in die algemeen en beskou ek hernubare energie in beginsel as 'n sinvolle opsie vir Brittanje. Afgesien van die kwessie van koolstofvrystellings, is energiebronne wat ons minder afhanklik maak van verafgeleë en onstabiele wêrelddele vanselfsprekend voordelig. Dit lyk ook waarskynlik dat hernubare energie mettertyd vanuit 'n energie-doeltreffendheidsoogpunt aansienlik beter as vervoerde fossielbrandstowwe sal presteer.
Indien ons egter aanvaar dat 'n beleid van “staak bloot olieproduksie” (just stop oil), indien dit letterlik toegepas word, die vinnige ineenstorting van die moderne beskawing tot gevolg sou hê, en dat dit uiters nadelig vir die natuurlike omgewing, om nie eens van die mensdom te praat nie, sou wees, lei nie een van hierdie standpunte noodwendig tot 'n voor die hand liggende energiebeleid nie. Die redes hiervoor word vervolgens bespreek.
Waarom is energie in Brittanje dan so duur, en hoe verstandig is die planne om die land se energievoorsiening te ontkool? Vir 'n betreklik grondige antwoord op hierdie vrae beveel ek Arthur Downing se onlangse essay in die London Review of Books aan. Hoewel Downing 'n bepaalde politieke standpunt inneem, is sy argumentasie duidelik en beredeneerd. Ek gaan egter slegs enkele aspekte uitlig wat na my mening besonder belangrik is.
Eerstens moet ons onthou dat energie en elektrisiteit nie dieselfde begrip is nie. Die ontkoling van die ekonomie behels dat energievoorsiening, waar moontlik, in die vorm van elektrisiteit geskied, aangesien elektrisiteit uit laekoolstofbronne opgewek kan word. Elektrisiteit word egter ook deur middel van fossielbrandstowwe opgewek. Talle Chinese fabrieke maak byvoorbeeld van elektrisiteit gebruik wat deur steenkoolkragstasies opgewek word.
Omgekeerd is daar talle bedrywighede wat fossielbrandstowwe direk gebruik en moeilik na elektrisiteit omgeskakel kan word. Ongeveer 85% van Britse huishoudings maak van gasverwarming gebruik. Dit is 'n belangrike gegewe in 'n land met koue winters en 'n groot bejaarde bevolking. Die ontwikkeling van vliegtuie wat deur batterye aangedryf word, blyk besonder ingewikkeld te wees. Talle industriële prosesse, waaronder die vervaardiging van materiale wat grondliggend aan die moderne samelewing is, soos staal, beton en glas, vereis temperature wat moeilik teen 'n bekostigbare koste deur middel van elektrisiteit bereik kan word.
Vir Brittanje om sy ekonomie te ontkool, moet elektrisiteitspryse met dié van die vernaamste alternatief, naamlik gas, meeding. Die teenoorgestelde is egter tans die geval: elektrisiteit is aansienlik duurder, en pryse het sedert die begin van die eeu bly styg. Gevolglik het Brittanje, ondanks die toenemende aandeel elektrisiteit wat uit hernubare bronne opgewek word, in werklikheid minder elektrisiteit begin verbruik. Soos Downing dit stel: “Die aandeel van die finale energievraag wat deur elektrisiteit voorsien word, het […] oor die afgelope twee dekades skaars toegeneem. […] Tussen 2000 en 2019 het elektrisiteitsverbruik per capita in werklikheid met 22 persent afgeneem. Slegs Jemen, Zimbabwe, Jamaika, Tadjikistan en Sirië het groter afnames ervaar.”
Brittanje het in werklikheid 'n situasie geskep waarin sowel gas as elektrisiteit besonder duur is. Ondanks omvangryke staatsubsidies sedert 2022 betaal Britse huishoudings dubbel soveel vir gas en elektrisiteit as hul Amerikaanse eweknieë. Industriële gaspryse is tot vyf keer hoër as dié in die Verenigde State, terwyl industriële elektrisiteit meer as twee keer duurder as in die VSA en meer as drie keer duurder as in China is. (Die vergelyking met Europese lande toon weliswaar minder dramatiese verskille, maar die energiesituasie in Europa is eweneens problematies.)
Wanneer mense aanvoer dat Brittanje se energiepryse deur die wisselvalligheid van afhanklikheid van fossielbrandstowwe opgestoot word, is hulle gedeeltelik reg. Wanneer ander die skuld op NetZero-beleid plaas, is hulle eweneens gedeeltelik reg. Brittanje is gevaarlik blootgestel aan skerp stygings in gaspryse omdat die land sterk op gas staatmaak vir sowel verwarming as elektrisiteitsopwekking, ondanks die groei in hernubare energie.
Hernubare energiebronne se opbrengs wissel na gelang van weersomstandighede. Daarom benodig die elektrisiteitsnetwerk 'n betroubare basislasvoorsiening en opwekking wat op aanvraag aangepas kan word, sodat vraag en aanbod deur die loop van die dag in ewewig gehou kan word. Aangesien kernkrag die afgelope jare afgeneem het, word hierdie funksie hoofsaaklik deur gasverbranding vervul.
Daarby bepaal die tegniese werking van elektrisiteitsprysbepaling dat die duurste energiebron op 'n bepaalde tydstip die prys vir alle ander bronne vasstel. Indien gas dus duur is en benodig word om die netwerk se toevoer te stabiliseer, sal elektrisiteit duur bly, selfs wanneer nie al die elektrisiteit uit gas opgewek word nie.
Die argument ten gunste van hernubare energie was nog altyd dat, anders as met fossielbrandstowwe, daar nie voortdurend vir 'n toevoer van grondstowwe betaal hoef te word nie. Die aanvanklike belegging in windturbines, sonpanele en die opgradering van die elektrisiteitsnetwerk is voldoende, waarna die energie self bykans niks kos nie. Ongelukkig blyk hierdie aanvanklike beleggingsfase buitengewoon duur te wees, en sal die koste daarvan nog geruime tyd verhaal moet word.
Downing voer 'n oortuigende argument aan dat 'n groot deel van die probleem toegeskryf kan word aan Brittanje se beheptheid daarmee om die staat se verantwoordelikheid vir nasionale infrastruktuurprojekte tot die minimum te beperk. Dit wil voorkom asof die land ingewikkelde regs- en finansiële strukture verkies wat uiteindelik daarop neerkom dat internasionale beleggers meeding om die geleentheid om Britse verbruikers finansieel uit te buit. (Die watersektor bied 'n soortgelyke voorbeeld.)
Die staat het hernubare energie in Brittanje aantrekliker vir beleggers gemaak deur vaste pryse vir die elektrisiteit wat hulle opwek, te waarborg. Wanneer die nasionale elektrisiteitsprys onder hierdie vasgestelde vlak daal, moet verbruikers die verskil subsidieer. Trouens, hernubare energieprodusente ontvang steeds die ooreengekome vergoeding, selfs wanneer hulle nie werklik elektrisiteit opwek nie.
Die regering het opdrag gegee dat windplase op afgeleë buitelandse terreine gebou word voordat die elektrisiteitsnetwerk gereed was om die opgewekte elektrisiteit te hanteer. Dit beteken dat wanneer die wind waai en al die turbines gelyktydig draai, hulle dikwels meer elektrisiteit opwek as wat die netwerk kan absorbeer. Die turbines word gevolglik van die netwerk ontkoppel, maar die operateurs ontvang steeds betaling.
Die positiewe ontwikkeling is dat omvangryke beleggings nou in die elektrisiteitsnetwerk gemaak word. Die nadeel is egter dat hierdie koste ook na verbruikers se elektrisiteitsrekeninge deurgegee word. Soos die ontleder Andrew Sabisky skryf: “Brittanje bly onwrikbaar verbind tot so 'n omvangryke opgradering van die elektrisiteitsnetwerk dat vaste koste selfs in 'n wêreld waar groothandel-elektrisiteitspryse tot nul daal, steeds so hoog sal wees dat verbruikers se koste nie eens sal afneem nie.”
Daarbenewens moet beleggers meer kapitaal as aanvanklik beplan terugverdien, aangesien inflasie die koste van die oprigting van energie-infrastruktuur aansienlik verhoog het. Nog 'n probleem is dat min van hierdie geld Britse ondernemings bereik, omdat die land se vervaardigingsektor, onder meer weens hoë energiekoste, reeds ernstig verswak is.
Soos blyk, is die vraag oor wat die oorgang na NetZero kos en hoe daarvoor betaal word, vanuit feitlik enige perspektief van deurslaggewende belang. Solank elektrisiteitspryse hoog bly, sal lewenstandaarde daaronder ly, sal ekonomiese groei stagneer en sal die aanvaarding van hernubare energie beperk word. In ander lande word 'n groter gedeelte van die koste verbonde aan groen subsidies en infrastruktuur deur die staat gefinansier, deur middel van belastinginkomste en lenings. Enigiemand wat egter die onlangse Britse politieke verwikkelinge gevolg het, sal besef dat die regering se finansiële middele uitgeput raak en dat daar al hoe minder moontlikhede oorbly om bykomende inkomste te genereer.
Verder moet enige beoordeling van Brittanje se ontkolingstrategie ook rekening hou met wat presies gemeet word en wat die uiteindelike doelwit daarvan behoort te wees. Nie so lank gelede nie is daar, in die konteks van klimaatsverandering, voortdurend aangevoer dat “globale probleme globale oplossings vereis”. Vandag lyk globale oplossings al hoe minder haalbaar namate die wêreld in konflik en mededinging verval. Tog blyk dit dat talle mense vergeet het dat die probleem steeds 'n wêreldwye omvang het. Op internasionale vlak behoort die energie-oorgang tans eerder tot die sfeer van retoriek as die werklikheid.
Dit is inderdaad so dat hernubare energie indrukwekkende groei getoon het. Daar moet egter ook in ag geneem word dat, met die uitsondering van hout en mis, die verbruik van alle energievorme reeds dekades lank astronomies groei. Meer steenkool, olie en gas word vandag verbrand as ooit tevore.
Daar is talle positiewe nuusopskrifte oor die toenemende aandeel van wêreldwye elektrisiteitsopwekking wat uit hernubare bronne afkomstig is. Dit is egter belangrik om te onthou dat elektrisiteit en energie nie dieselfde is nie. Tussen 2000 en 2025 het die aandeel van laekoolstofbronne, naamlik hernubare energie plus kernkrag, in die wêreld se primêre energiemengsel van ongeveer 11% tot slegs 14% toegeneem. Dit is kwalik 'n transformerende verandering.
Soos Javier Blas verduidelik: “Volgens huidige tendense sal [CO₂-]vrystellings waarskynlik gedurende die volgende 25 jaar naby hul huidige vlakke bly. Selfs indien lande die meeste van die energiebeleide wat hulle aangekondig het, implementeer, wat geensins gewaarborg is nie, sal vrystellings tot in die middel van die eeu steeds meer as 25 000 miljoen ton per jaar beloop.” Die huidige vlak is reeds meer as 35 000 miljoen ton.
Die gevolgtrekking wat dikwels uit hierdie gegewens gemaak word, is dat Brittanje se optrede eintlik min verskil maak. Die land dra immers minder as 1% tot wêreldwye CO₂-vrystellings by, terwyl China, die Verenigde State en Indië gesamentlik vir meer as 50% verantwoordelik is.
Ek verskil egter van hierdie standpunt. Dit herhaal dieselfde fout as die NetZero-benadering deur vrystellings uitsluitlik op 'n territoriale grondslag te meet, wat slegs 'n gedeeltelike beeld van die werklikheid bied. Wanneer die vrystellings wat verband hou met goedere wat Brittanje uit die buiteland invoer, ook in berekening gebring word, word die land se geraamde vordering met koolstofvermindering met meer as die helfte afwaarts aangepas.
Dit dui daarop dat 'n groot deel van NetZero se vordering daarop berus het dat ander lande betaal word om produkte vir Brittanje te vervaardig, dikwels lande met aansienlik laer omgewingstandaarde, terwyl Brittanje se eie nywerheidsbasis terselfdertyd vernietig word. In wese het NetZero 'n vorm van klassestryd geword waarin diegene wat by goedkoop invoerprodukte baat vind, teenoor diegene staan wat nie daarin kon slaag om voormalige nywerheidsgemeenskappe te verlaat en toegang tot universiteite en beroepsgeleenthede vir gegradueerdes te verkry nie.
Gevolglik bevind Brittanje hom nou in 'n kwesbare posisie. Die land is sterk afhanklik van internasionale voorsieningskettings en buitelandse beleggings, terwyl dit nie oor die nodige vaardighede of middele beskik om in 'n krisissituasie in sy eie basiese materiële behoeftes te voorsien nie.
Ons kan ten minste dankbaar wees dat daar geen tegnologiese verskuiwings op die horison is wat 'n ekonomie wat sterk op dienssektor-werksgeleenthede steun, kan bedreig nie. O, wag.
Om duidelikheidshalwe te stel: ek voer nie aan dat 'n beter klimaatbeleid sou behels het dat Britse fabrieke goedkoop tekkies en plastiekspeelgoed vir kinders vervaardig nie. Die vertrekpunt moes eerder die volgende vraag gewees het: Hoe kan hierdie wêreldwye probleem die beste aangespreek word wanneer die instrumente waaroor ons beskik hoofsaaklik nasionaal van aard is?
Die antwoord sou beslis nie daarin gelê het om die land magteloos te maak deur sy nywerheidsektor te verswak, sodat die vrystellings bloot na 'n ander wêrelddeel verskuif kon word nie. 'n Meer gepaste benadering sou 'n nywerheidstrategie gewees het wat daarop gemik is om tegnologieë en gevorderde vervaardigingsmetodes te ontwikkel wat wêreldwyd tot die vermindering van vrystellings kan bydra, selfs al sou dit op mediumtermyn 'n groter energieverbruik meebring.
Op 'n stadium gedurende die afgelope vyftien jaar of wat het Brittanje 'n punt bereik waar hierdie vorm van “klimaatleierskap” onrealisties geword het. Teen die tyd dat Boris Johnson omstreeks 2020 'n “groen industriële revolusie” belowe het, het sy voornemens reeds weinig geloofwaardigheid gehad. Gedurende die 1990’s en 2000’s, toe daar nog voldoende industriële kapasiteit was om te bewaar, sou die situasie moontlik anders daar uitgesien het.
Die grondliggende argument bly egter vandag geldig. 'n Nasionale strategie behoort wêreldwye vrystellings in ag te neem, eerder as om slegs op vrystellings binne die land se eie grense te fokus. Dit behoort ook te erken dat energie noodsaaklik is vir bykans alles wat mense doen en daarom ook onontbeerlik is vir innovasie wat op die gebruik van minder en skoner energie gerig is.
Dit is geen toeval dat China, die land met die grootste en mees energie-intensiewe nywerheidsbasis ter wêreld, tans wêreldwyd leiding neem met die ontwikkeling en vervaardiging van groen tegnologie. Brittanje beskik steeds oor aansienlike ingenieurskundigheid. Ek het onlangs byvoorbeeld afgekom op ondernemings wat buitengewone planne vir skoon energieproduksie in die ruimte ontwikkel.
Hierdie ontwikkelingsmoontlikhede behoort sentraal tot klimaatbeleid te staan. Die kern van die uitdaging is immers nie bloot 'n kwessie van politieke wil of die bereidwilligheid om opofferings te maak nie, maar eerder die vermoë van menslike vernuf om die natuurwette van fisika te benut en te bowe te kom.
Dit bring ons terug by Jackdaw. Hoewel die Arbeidersparty se redes vir die goedkeuring van die gasveld waarskynlik hoofsaaklik polities van aard is, het die regering in sy regverdiging van die besluit op 'n oortuigende argument afgekom: selfs in 'n optimistiese scenario vir die oorgang na groen energie sal Brittanje nog dekades lank gas benodig. Die ontginning daarvan in die Noordsee is nie net voordeliger vanuit die oogpunt van energiesekerheid en breër ekonomiese oorwegings nie, maar ook aansienlik meer omgewingsvriendelik as die alternatiewe.
Die CO₂-vrystellings wat met gasontginning in die Noordsee verband hou, is 20% laer as die wêreldgemiddelde en selfs laer wanneer dit vergelyk word met vloeibare aardgas (LNG) wat met tenkskepe vanuit die Verenigde State ingevoer word.
Teenstanders voer aan dat hierdie hulpbronne nie 'n betekenisvolle verskil aan Britse energiepryse sal maak nie, aangesien gas op 'n internasionale mark verhandel word. Soos Downing egter uitwys, is dit 'n beleidskeuse wat verander kan word.
Laat en waarskynlik onbedoeld het die regering erken dat die oorgang na 'n laekoolstofekonomie meer behels as bloot die beperking van territoriale koolstofvrystellings. 'n Verdere debat sal nou volg oor die vraag of dieselfde redenasie ook op ander projekte in die Noordsee van toepassing behoort te wees, hoewel die omvang van die beskikbare natuurlike hulpbronne steeds betwis word (sien ook die video hierbo).
Die kernvraag is egter, selfs vanuit 'n ekologiese perspektief, nie uitsluitlik of hierdie energiebronne onaangeraak in die grond gelaat behoort te word nie, maar ook hoe dit verantwoordelik benut kan word en watter moontlikhede die gebruik daarvan kan ontsluit.
Wessie du Toit is 'n Britse skrywer van Afrikaanse oorsprong wat graag skryf oor idees, kultuur en ontwerp. Hierdie meningstuk word met sy vergunning vertaal en gepubliseer. Sy Substack is The Pathos of Things.

Nog artikels deur Wessie du Toit:

Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.









