'n Britse podsender besoek Kaapstad een keer, raak verlief op die plek en koop spontaan 'n hedendaagse herehuis. Daarna verdubbel hy die prys en sit dit weer op die mark. Sommige mense sal dit waarskynlik die klassieke kapitaalgroei noem wat Kaapstadse eiendom bied. Vir my lyk dit eerder soos die plundering van een van Kaapstad se welvarendste woonbuurte.
Die huis ter sprake lê teen die hange van Tafelberg en werp lig op alles wat ons steeds nie uitgesorteer het oor hoe buitelandse geld deur die Suid-Afrikaanse eiendomsmark beweeg nie.
Volgens die akteregisterverslag het Steven Bartlett, die entrepreneur agter The Diary of a CEO, in 2024 'n landgoed met sewe slaapkamers in Bishopscourt vir ongeveer R93,3 miljoen gekoop. Die jongste munisipale waardasie op rekord dateer uit 2018, toe die munisipaliteit die eiendom op R20,3 miljoen gewaardeer het. Dit is nie 'n tikfout nie. 'n Munisipale waardasie is 'n syfer vir belastingdoeleindes, nie 'n markprys nie, en die waardasierol waarop dit verskyn, loop jare agter wat kopers in werklikheid betaal.
Pam Golding Properties bied die eiendom tans teen R189 miljoen te koop aan. Dit is 'n verstommende verhoging binne 'n kort tyd op 'n huis wat hy, volgens sy eie span, skaars tyd gehad het om te geniet, gegewe hoe gereeld hy op 'n vliegtuig is.
Die moderne woning met drie verdiepings staan op 'n erf van 7 448 m² en beskik oor 9,5 badkamers en parkeerplek vir 12 voertuie. Volgens die huidige aanlyn eiendomsadvertensie sluit van die geriewe die volgende in: 'n padelbaan, muurbalbaan, hoëtegnologie-gimnasium, verhitte oorloopswembad, dompelbad, spa-kamer met 'n pedikuursalon, stoomkamer, jacuzzi, wynkelder, pokerkamer en 'n rolprentkamer.
Baie mense sal die huis moontlik herken as 'n verfilmingsplek vir ’n Duitse weergawe van die TV-reeks The Bachelor, of as 'n luukse ligging vir 'n Land Rover-advertensie.
Wat is Range Rover House dan? Basies is dit 'n pop-up-partytjie wat Land Rover in 'n geleende herehuis aanbied. Die handelsmerk neem vir enigiets van 'n paar dae tot 'n paar weke 'n opvallende eiendom iewers in die wêreld oor en nooi 'n klein groepie smaakmakers, joernaliste en bestaande klante. By die Kaapstadse geleentheid kon gaste die R5,8 miljoen Range Rover SV Onyx toetsbestuur — een van slegs sewe in Afrika op daardie stadium — en saam met 'n Land Rover-ontwerper langs hulle 'n voertuig volgens hul eie spesifikasies saamstel. Bartlett se woordvoerder het geweier om oor die verkoop kommentaar te lewer. En ek verstaan waarom. Dit was waarskynlik nooit regtig vir hom 'n tuiste nie. Dalk was dit eerder 'n vinnige, hoewel duur, eiendomsflip, gegewe hoe omvangryk sy opknappings was en hoe gou hy dit weer in die mark gesit het.
Daar is sowat 300 huise in die eksklusiewe, luukse woonbuurt Bishopscourt. En gegewe wat aangebied word (privaatheid, uitsigte oor Tafelberg en ruim erwe) kan 'n mens beslis sê dat hierdie een van die duurste residensiële eiendomme op die Suid-Afrikaanse mark is, en dat 'n woonbuurt soos hierdie pryse van dié orde kan regverdig. Tog moet ons effens nugterder wees oor wat hier werklik gebeur, want die bekende naam trek die aandag weg van 'n veel minder glansryke werklikheid.
Bishopscourt is een van die mees eksklusief-gehoue en erfenisryke woonbuurte in Kaapstad. Dit is nie 'n groeikern of ontluikende gebied waar 'n verdubbeling in waarde noodwendig werklike markbeweging weerspieël nie. Wanneer 'n enkele “vraagprys” in so 'n woonbuurt met só 'n veelvoud spring, vertroebel dit die verwysingspunt waarteen elke waardasie, elke eiendomsbelastingaanslag en elke onderhandeling in daardie straat beoordeel word. En ek wil die verskil tussen die “vraagprys” en die prys wat uiteindelik by verkoop behaal word, beklemtoon. Die verkoopprys is die ware aanduiding van die mark, terwyl die vraagprys so hoog kan wees as wat jou egoïstiese hart begeer.
Ons praat dikwels oor die leefstylaantrekkingskrag van Kaapstad, oor die Wes-Kaap wat die res van die land met eiendomsprysgroei uitpresteer, en oor internasionale kopers wat die Kaap bo Cannes kies. Semigrasie — Suid-Afrikaners wat binne die land verhuis — word ook deel van daardie narratief gemaak, hoewel dit heel anders uitspeel. Al daardie vraag is werklik, en ek het uitvoerig oor al hierdie verskynsels geskryf. Maar soms is die belangriker vraag: vir wie is die voordeel?
Ons weet Kaapstad is warm eiendom en dit is reeds geruime tyd die geval. Dakwoonstelle aan die Atlantiese Seeboord vlieg van die rakke af, terwyl rekordpryse in Newlands in die Suidelike Voorstede behaal word. Ontwikkelings verkoop honderde woonstelle reeds op die eerste dag van bekendstelling, en in Nettletonweg — waarskynlik die duurste straat in Afrika — word huise ter waarde van honderde miljoene rande inderdaad verkoop. Wat eiendom betref, is kapitaalgroei in Kaapstad tasbaar.
Maar wat gebeur wanneer wêreldwye welvaart bots met 'n vinnig groeiende luukse eiendomsmark soos dié van Kaapstad?
Volgens Francois Venter van Seeff Property Group: “Verkoopsdata vir die eerste kwartaal toon dat eiendom in Bishopscourt gemiddeld vir R30 miljoen verkoop, byna drie keer die gemiddelde van vyf jaar gelede, wat in 2020 sowat R11 miljoen was.” Die gemiddelde eiendomsprys in die woonbuurt het dus met ongeveer R19 miljoen gestyg. Die herehuis waarvan ons praat, het 'n vraagprys van R189 miljoen.
As hierdie 'n eiendomsflip is deur 'n koper wat geen langtermynvoorneme gehad het om in die eiendom te woon nie, is dit geld wat deur 'n gemeenskap beweeg, nie iemand wat deel van daardie gemeenskap word nie. Die wins vertrek saam met die verkoper. As sy huidige verkoopprys behaal word — met 'n vraagprys wat sowat 103% hoër is as die bedrag waarvoor hy die eiendom minder as twee jaar gelede gekoop het — bly die straat met 'n veel hoër maatstaf vir waardasies agter, en moontlik ook met 'n reuse-eiendomsbelastingrekening om daarmee saam te gaan.
Niks hiervan is onwettig nie. Ek wil dit baie duidelik stel, want die woord “flip” word dikwels soos 'n beskuldiging gebruik wanneer 'n transaksie beskryf word. Om laag te koop en hoog te verkoop, is nie 'n misdaad nie; dit is die hele uitgangspunt van eiendomsbelegging. Talle gewone Suid-Afrikaners sal so 'n opbrengs vinniger vat as wat jou hart klop wanneer jy wag dat 'n Springbok-skopper in die doodsnikke van 'n wedstryd pale toe skop — as hulle die geleentheid gebied word.
Dit is nie die regsposisie wat my pla nie. Dit is wat met 'n woonbuurt se bekostigbaarheid en karakter gebeur wanneer sy duurste eiendomme speelgoed word vir 'n belegger — of, in hierdie geval, moontlik 'n handelaar — wat geen belang by die plek het buiten vir sy opbrengs nie.
Wat eintlik moet verander, is nie Bartlett se reg om te verkoop nie. Dit is ons bereidwilligheid as bedryf om elke buitelandse aankoop outomaties as goeie nuus vir Suid-Afrika te beskou. Ons vier die verkope; 'n buitelandse koper kies Kaapstad, sonder dat ons vra wat daardie spesifieke aankoop doen aan die tien gesinne wat binne 'n kilometer daarvan probeer koop of verkoop. Nie elke rand — of in hierdie geval pond — wat in Kaapstadse eiendom beland, bevoordeel uiteindelik die mense wat werklik hier woon nie.
As daar 'n les uit hierdie moontlike Bishopscourt-verkoop is, is dit die volgende: Buitelandse belegging is, net soos semigrasie, nie een enkele verskynsel wat óf toegejuig óf veroordeel moet word nie. Sommige daarvan bou. Ander beweeg bloot deur, neem die voordeel saam en laat die herprysing agter. Die eiendomsbedryf moet beter raak om dié onderskeid in die openbaar te tref, en nie net in WhatsApp-groepe waar agente sê wat hulle regtig dink nie.
Ek sal nie verbaas wees as Bartlett sy prys kry, of iets baie naby daaraan nie. Iemand sal daardie huis koop, en voorspoed aan hulle. Maar die volgende keer wanneer 'n eiendomsagent vir jou sê internasionale belangstelling is sonder enige twyfel goed vir die mark, vra presies vir wie dit goed is. Op hierdie oomblik, in Bishopscourt, is die eerlike antwoord: een verkoper — en niemand anders nie.
Ash Müller is die stigter van Ask Ash, 'n mediamaatskappy wat spesialiseer in die bemarking van eiendom regoor Suid-Afrika. Hierdie artikel is met vergunning van die outeur vertaal en vir OntLaer herpubliseer.
Besoek gerus Müller se WhatsApp kanaal hier en haar LinkedIn blad hier.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
