Die Slagoffer-identiteit is Links en Regs Onweerstaanbaar
Die hele politieke spektrum staan skuldig aan die ophemeling van slagofferskap.
Geskiedkundig gesproke is die verpolitisering van die slagoffer se saak ten nouste verbind met konserwatiewe openbare figure. Dit was die invloedryke “reg-en-orde”-lobby — beide in Brittanje en die VSA — wat eerste aangedring het op nuwe regte vir slagoffers.
Bevorderaars van regse wet-en-orde-beleid in die 1960’s en 1970’s het aangevoer dat die samelewing té toegeeflik teenoor misdadigers geword het terwyl die lot van die onskuldiges geïgnoreer is. Vroeë slagoffer-voorstanders het daarop aangedring dat die balans tussen die regte van die oortreder en dié van die slagoffer beslissend in laasgenoemde se guns moes verskuif.
Kritici van die regstelsel het ook 'n woordeskat gevorm wat steeds die slagofferpolitiek oorheers. Hulle het beweer dat slagoffers aan “trauma’” “sekondêre viktimisering” of 'n “tweede wond” ly weens hoe hul deur die regstelsel self behandel word. Viktimisering is toenemend voorgestel as 'n diep persoonlike sielkundige ervaring — een wat die slagoffer onsigbaar maak. Daardie raamwerk het weerklank gevind by mense wat gevoel het dat openbare instellings hulle ignoreer. Kort voor lank is sulke individue uitgebeeld as die “stille meerderheid”, wie se belange politici van uiteenlopende oortuigings beweer het hulle verteenwoordig.
Die “stille meerderheid”-model
Aansprake op die bestaan van die sogenaamde stille meerderheid het 'n kerndryfveer van Republikeinse wet-en-orde-veldtogte in die 1960’s en 1970’s geword. In 1964 het die slagoffer as 'n prominente tema na vore getree in die presidensiële veldtog van die konserwatiewe Republikein Barry Goldwater.
Maar dit was Richard Nixon wat die vrees vir gewelddadige straatmisdaad 'n kernfokus van politieke debat gemaak het. Soos die sosioloog Frank Weed in sy studie oor die Amerikaanse misdaad-slagofferbeweging aangevoer het, het Nixon se sukses in 1968 om wet en orde op die voorgrond te plaas, gehelp om die wetsgehoorsame, onskuldige slagoffer tot 'n sleutelitem op die openbare agenda te verhef. Dit was konserwatiewe politici — nie liberales nie — wat eerste wetgewende inisiatiewe ter ondersteuning van misdaadslagoffers geëis het. In die 1980’s het die Reagan-administrasie die saak met besondere ywer omarm. Ronald Reagan was die eerste Amerikaanse president wat 'n “Slagofferweek” afgekondig het, wat bedoel was om openbare erkenning van misdaadslagoffers te verbreed. In 1982 het hy die sogenaamde Presidential Commission on Victims of Crime ingestel en vier jaar later die Family Violence Task Force geloods. Reagan se Task Force on Victims of Crime het gehelp om die saak vir 'n federale grondwetlike wysiging op die politieke agenda te plaas.
In Brittanje het die institusionalisering van amptelike steun aan slagoffers eweneens grotendeels onder konserwatiewe ministers van binnelandse sake plaasgevind. Gedurende die jare van Margaret Thatcher het Victim Support noue bande met die Home Office ontwikkel en aansienlike invloed op beleid uitgeoefen. In 1986 het dit 'n staatsubsidie van £9 miljoen ontvang en toenemend betrokke geraak by die lewering van professionele dienste. Die Victims’ Charter, in 1990 deur die regering van John Major gepubliseer, illustreer die belang wat konserwatiewes aan die kwessie geheg het.
Tog, hoewel die slagofferkwessie in die Reagan–Thatcher-era prominensie verwerf het, was dit nooit tot die politieke regterkant beperk nie. Weed het opgemerk dat die “misdaad-slagofferkwessie een was wat alle politieke faksies kon steun”, en 'n ander Amerikaanse studie het tot die gevolgtrekking gekom dat “vreemde bondgenote” — liberales en konserwatiewes — saam gehelp het om hedendaagse slagofferbeleid te vorm, onder leiding van die Reagan- en Bush-administrasies.
Die kulturele narratief kry vorm
Indien die regterkant gehelp het om die openbare beleidsagenda te bepaal, het ander drukgroepe die voortou geneem in die vorming van die kulturele narratief van slagofferskap.
Konserwatiewes het geneig om viktimisering in verband met misdaad te omskryf, veral straatmisdaad. Feministiese, linkse en liberale aktiviste het die begrip slagoffer verbreed en gehelp om 'n klimaat te skep waarin magteloosheid self deur die lens van viktimisering verstaan kon word. Teen die 1990’s het begrippe soos “sekondêre” en “onregstreekse” viktimisering gesuggereer dat selfs buitestaandersbetrokkenheid by 'n ontstellende voorval in 'n slagofferwêreldbeskouing opgeneem kon word.
Vir die politieke regterkant het die slagoffer 'n nuwe raakpunt gebied met wat hulle as 'n vervreemde stille meerderheid beskou het. Te midde van morele onsekerheid — wanneer tradisionele konserwatiewe waardes deur die sogenaamde permissiewe samelewing bedreig is — het die slagoffer 'n moontlike fokuspunt geword vir die hernuwing van burgerlike solidariteit. Lois Haight Herrington, 'n assistent-prokureur-generaal tydens die Reagan-administrasie en voorsitter van die Task Force on Victims of Crime, het gehoop dat burgers se verantwoordelikheid teenoor slagoffers die gemeenskap sou herleef. Sy het gewaarsku dat misdaad die samelewing “atomiseer” deur mense bang en wantrouig te maak. Om hierdie verdelende krag teen te werk, het sy aangevoer, moet die samelewing deur gedeelde waardes “herbevestig” word. Vanuit hierdie oogpunt sou 'n morele standpunt teen misdaad en openbare empatie met slagoffers bande met gesin en gemeenskap versterk. Simpatie met slagoffers het gelyk asof dit 'n roete terug bied na 'n ontwykende gevoel van maatskaplike samehorigheid.
Maar konserwatiewes was nie alleen in hul wending na slagofferskap nie. Die morele onsekerhede van die regterkant is weerspieël deur 'n vertrouenskrisis aan die linkerkant. In die 1960’s en 1970’s het liberale en radikale politiek 'n beduidende transformasie ondergaan: baie groepe wat eens as agente van verandering beskou is, is toenemend as slagoffers van die stelsel uitgebeeld. Die vrouebeweging het 'n soortgelyke trajek gevolg. In die laat 1960’s en vroeë 1970’s het feministe dikwels weerstand gebied teen die voorstelling van vroue as slagoffers. Teen die laat 1970’s het daardie posisie verskuif. Veldtogte het die vroulike slagoffer — geslaan, geskend, verkrag — op die voorgrond geplaas. Lyding het ook 'n politieke hulpbron geword.
Radikale slagofferskapsvoorstanders het konserwatiewe wet-en-orde-ideologie daarvan beskuldig dat dit die “werklike” slagoffers van die samelewing ignoreer. Tog het hulle grootliks die nuut-gekonstrueerde narratief van slagofferskap aanvaar en nie die uitgangspunte daarvan betwis nie, maar eerder die toekenning daarvan, synde oor wie presies as 'n egte slagoffer sou slaag. Viktimologie is minder bevraagteken as verpolitiseer. Politieke magte het begin meeding oor watter ervarings mense op die status van slagoffer geregtig maak, en so het slagoffer-identiteit 'n morele en politieke prys geword.
Die Magtige Taal van Viktimisering
In die vroeë 1970’s het die Amerikaanse radikale misdaadkundige Richard Quinney opgemerk dat wie as slagoffer tel, van politieke invalshoek afhang.
Wat op die spel was, het hy gesuggereer, was nie bloot ontleding nie maar moraliteit self. Quinney het aangevoer dat 'n nou fokus op misdaadslagoffers die status quo bewaar terwyl dit die vele slagoffers van die stelsel versluier. Hy het gepleit vir 'n uitgebreide beeld van viktimisering: Nie slegs die slagoffers van misdaad nie, maar ook die slagoffers van polisiemag, oorlog, die “korrektiewe” stelsel, staatsgeweld en onderdrukking van enige aard.
Hierdie verbrede opvatting het ooreengestem met liberale, linkse en feministiese pogings om slagofferskap buite misdaad en in elke domein van die sosiale lewe uit te brei. Sodra besering — wyd omskryf — die grondslag van legitimiteit geword het, kon enige groep sy saak deur die taal van viktimisering bepleit. Radikale aktiviste het nie bloot toevallig in hierdie heromskrywing beland nie; baie het dit doelbewus bevorder.
'n Vergelyking tussen die eerste uitgawe van Blaming the Victim deur William Ryan (1971) en sy latere hersienings vang hierdie uitbreiding vas. Die kernargument van die boek is dat slagoffers van ongelykheid — byvoorbeeld swart Amerikaners — onregverdig vir die samelewing se probleme blameer is. Ryan het nie die wetsoortredende misdadiger aangekla nie maar die stelsel self. Teen die middel-1970’s het sy opvatting van “die slagoffer” egter dramaties verbreed: die slagoffer was nie langer 'n uitsonderlike figuur nie, maar potensieel enigiemand wat van loonverdienste eerder as rykdom afhanklik is.
Hierdie inflasie van slagofferskap is nie slegs deur kritici van ekonomiese ongelykheid aangedryf nie. Feminisme het 'n deurslaggewende rol gespeel in die konstruksie van die opkomende kultuur van slagofferskap. Baie vroeë grondvlak-inisiatiewe — skuilings vir mishandelde vroue, verkragtingskrisissentra, telefoniese hulplyne — is deur feministiese aktiviste geskep en het gehelp om die lot van die vroulike slagoffer te publiseer. Waar Ryan geïmpliseer het dat byna enigiemand buite die heersende klas 'n slagoffer van die stelsel kon wees, het sommige radikale feministe aangevoer dat byna elke vrou 'n potensiële slagoffer van manlike geweld is. Die bedreiging van manlike geweld is as roetine uitgebeeld — deurdringend in vroue se openbare en private lewens.
Teen die vroeë 1980’s het die eng opvatting van die slagoffer as 'n slagoffer van 'n onverskillige en permissiewe regstelsel plek gemaak vir 'n breë, allesomvattende omskrywing. Nuwe kategorieë het vermeerder: vermoorde en vermiste kinders, mishandeling van bejaardes, seksuele misbruik van kinders, huweliksverkragting, afspraakverkragting, teistering, dronkbestuur, haatmisdaad, en meer. Geleidelik, byna onmerkbaar, het viktimisering uitgebrei totdat dit feitlik elke ontstellende ervaring omvat het.
Die morele legitimiteit wat aan slagofferstatus geheg is, het dit vir enige groep moeilik gemaak om nie op die wa te spring nie. Maar dit sou 'n fout wees om hierdie tendens tot siniese opportunisme te reduseer. Iets meer onthullends was aan die gebeur. Oor die politieke spektrum heen het gevestigde ideologieë hul trefkrag begin verloor. Gedurende die 1980’s is radikale linkse idees verswak deur die uitrafeling van die Sowjetblok en die waargenome mislukkings van herverdelende welsynseksperimente. Konserwatiewes het eweneens die erosie van hul tradisionele wêreldbeskouing ervaar. Die ideologiese stryde van vorige dekades het gelyk of dit almal uitgeput laat. Soos Alan Wolfe opgemerk het: “die regterkant het die ekonomiese oorlog gewen, die linkerkant die kulturele oorlog, en die sentrum die politieke oorlog”. In sulke omstandighede het oorwinning vreemd hol gevoel. Onvermoë om die wêreld deur ouer intellektuele woordeskatte te verstaan, het mededingende bewegings na nuwe paradigmas laat gryp — en slagofferkultuur, met sy aansprake deur emosie, het iets vir almal gebied. Konserwatiewes het liberale kulturele elites blameer; feministe en linkse aktiviste het kapitalisme of patriargie blameer.
Die Verheiligde Slagoffer
Hierdie deurdringende gevoel van viktimisering het een van die mees kenmerkende kulturele erfenisse van die 1980’s geword. In die afwesigheid van konsensus oor konvensionele morele vrae het ooreenstemming rondom slagoffer-identiteit toenemende betekenis verkry. Selfs geskille oor egtheid het die algehele raamwerk versterk: elke aanspraak het die volgende gelegitimeer. Een Amerikaanse sosioloog het opgemerk dat verskillende bewegings informeel saamgesmelt het om “ 'n gemeenskaplike stemming van viktimisering, morele verontwaardiging en selfregverdige vyandigheid teenoor die gemeenskaplike vyand—die wit man—te genereer”. En spoedig het die “vyand” self slagofferstatus opgeëis. 'n Mansbeweging het ontstaan wat daarop aangedring het dat mans ook 'n onerkende en gemarginaliseerde klas slagoffers is.
Liberale en feministiese voorstellings van slagofferskap het ongemaklik langs die tradisionele wet-en-orde-beskouing gesit. Met terugskouing is dit opvallend dat — ten spyte van intense wedersydse vyandigheid — die breër konsensus rondom slagofferskap nie net oorleef het nie maar grotendeels onbetwis bly. Kultuuroorloë, die woke verskynsel en multikulturalisme het bitter konflik voortgebring, tog het die verheiliging van die slagoffer merkwaardig veerkragtig gebly.
Die ervaring van die 1980’s en 1990’s dui daarop dat die ou kategorieë van links en regs, liberaal en konserwatief, nie die opkoms van slagofferkultuur voldoende verklaar nie. Slagofferkultuur is 'n sintese. Kulturele feminisme mag sy invloedrykste idioom verskaf het, maar dit bestaan saam met konserwatiewe bekommernisse oor orde en gesag. Mededingende definisies van viktimisering kan saam bestaan omdat hulle ’n dieper uitgangspunt deel: dat slagofferstatus morele gewig dra. Die debat is nie netjies gepolariseer nie. Baie feministe het elemente van wet-en-orde-retoriek aangeneem; baie teenstanders van feminisme het sake aangeneem wat in die taal van skade, veiligheid en beskerming geraam is.
'n Sleutel-innovasie in die verheiliging van die slagoffer in die 1970’s was die aandrang dat slagoffers onskuldig is. Een van die mees doeltreffende stukke retoriese gereedskap van slagofferskapsvoorstanders was om enige bevraagtekening van aansprake as “slagofferblaam” of “victimblaming” uit te beeld. Radikale misdaadkundiges het die aanklag uitgebrei: nie net misdaadslagoffers nie maar benadeelde groepe in die breë, het hulle aangevoer, word onregverdig vir hul omstandighede blameer. Ryan se Blaming the Victim het kritiek gedelegitimeer deur dit te herskep as 'n daad van morele wreedheid eerder as argument.
Die idee van die onskuldige slagoffer het selfverklaarde slagoffers met formidabele morele gesag beklee. Soos Weed geskryf het, het slagofferskap toenemend as 'n morele konsep gewerk:
“Om 'n slagoffer te wees impliseer 'n sekere mate van onskuld of blaamloosheid, sodat die slagoffer nie verantwoordelik gehou word vir sy of haar lot nie.”
Slagofferskapsvoorstanders het verder gegaan. Slagoffers is nie net blaamloos nie, hulle móét geglo word. Die vermoede van geloofwaardigheid het momentum gekry in sake wat kinders betrek. Die gebod van “glo die kind” is spoedig vergesel deur die bewering dat “kinders nie lieg nie”. In onlangse dekades is “glo die slagoffer” geïnstitusionaliseer tot op die punt waar die beskuldigde as skuldig behandel kan word totdat onskuld bewys is. Daarom dring veldtogte wat die omskrywings van seksuele teistering, boeliegedrag en mikro-aggressies uitbrei dikwels daarop aan dat wat saak maak die beweerde slagoffer se subjektiewe ervaring is, nie die bedoeling — of selfs die optrede —van die beskuldigde nie.
Slagoffer-dogma word uiteindelik uitgedaag
Al hoe meer word bewerings van viktimisering minder gegrond op wat werklik gebeur het as op hoe gebeure deur diegene wat slagofferstatus opeis, waargeneem en uitgelê word. Die mees ekstreme voorbeeld is die konsep van mikro-aggressie, wat as 'n viktimiserende ervaring geraam word waarin die deurslaggewende faktor is of die aanspraakmaker voel dat sy of haar identiteit geminag is. Om daardie aanspraak te bevraagteken, word herskep as die onvergeeflike oortreding van slagofferblaam.
In onlangse dekades het kritici begin om die politisering van slagofferskap en sy bevoorregte status uit te daag. Baie het gereageer teen die wyse waarop kulturele elites sommige slagoffergroepe verhef terwyl ander geïgnoreer word. Terwyl sekere bewegings (byvoorbeeld Black Lives Matter) na bewering spesiale kulturele en kwasi-geregtelike voorregte geniet, word ander identiteite as onwettig of onsigbaar behandel. Tog kom hierdie terugslag selde neer op 'n beginselgevestigde verwerping van slagofferkultuur.
Meer dikwels is dit 'n betoog of teregwysing oor wie slagofferstatus mag aanwend, nie teen die statustoekenning self nie. Daarom eindig teenstanders van gepolitiseerde slagoffer-identiteit so dikwels op deur hulself as die “werklike” slagoffers voor te stel. Die opkoms van wit-identiteitspolitiek — en in sommige gevalle sy verskuiwing na wit nasionalisme — getuig van die krag van slagofferkultuur selfs onder dié wat beweer dat hulle dit weerstaan.
As selfs kritici die uitgangspunt van slagofferkultuur aanvaar, sal die samelewing onder die betowering van 'n fatalistiese tydgees bly. Slagofferbewussyn lei ons aandag weg daarvan om as outeurs van ons eie lewens op te tree.
Indien die samelewing vorentoe wil beweeg en homself van die vretende invloed van wokeïsme wil bevry, sal ons die professionele slagoffer die deur moet wys.
Frank Furedi is 'n sosioloog, outeur, mediakommentator, kampvegter vir spraakvryheid, en skrywer van die Substack Roots & Wings. Die oorspronklike artikel is met die vergunning van die skrywer na Afrikaans vertaal.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.