Ideologiese gelykheid word bo waarheid geplaas
Die ontkenning van objektiewe werklikheid verdien Suid-Afrika se verval.
In sy laaste rolprentrol voordat hy gesterf het weens breinbloeding, het Richard Burton die rol van O’Brien vertolk, 'n agent van die “Binneste Party”. Dit was in die rolprentverwerking van George Orwell se roman Nineteen Eighty-Four (wat in 1948 gepubliseer is), wat in 1984 vrygestel is.
In die Ministerie van Liefde martel O’Brien stelselmatig vir Winston Smith (vertolk deur John Hurt) en breek O’Brien Smith se werklikheidsgreep geleidelik af. Vasgegord aan 'n marteltoestel klou Winston verbete vas aan die eenvoudige rekenkundige feit dat twee plus twee vier is. Burton, in die rol van die partyman O’Brien, dring in sy kenmerkende Walliese stem yswekkend daarop aan: “As die Party sê dit is vyf, dan is dit vyf” — terwyl hy die skakelaar opdraai en Winston van pyn laat gil.
Wanneer O’Brien vier vingers oplig en vra hoeveel daar is, antwoord Winston aanvanklik “vyf” om hom te paai. O’Brien verwerp dit egter: “Nee, Winston, dit help nie. Jy jok. Jy dink nog steeds daar is vier.”
Die ware angswekking van die Party se totalitarisme lê nie in afgedwonge bekentenisse of uitwendige gehoorsaamheid nie, maar in die eis van innerlike bekering. Die slagoffer moet die absurditeit van die Party se “waarheid” opreg aanvaar. Mag moet seëvier oor objektiewe bewys en die siel self moet oorgee aan die kollektiewe waan.
Vir Orwell is die uitwissing van objektiewe werklikheid deur dié in mag die uiteindelike distopiese nagmerrie. Hierdie idee weerklink in postmoderne denkers soos Foucault en Derrida, wat waarheid beskou as iets wat deur mag en diskoers gekonstrueer en afgedwing word. Maar waar Orwell daarteen waarsku, vier baie postmoderniste juis die ontbinding van onafhanklike waarheid as bevrydend — veral vir gemarginaliseerde groepe wat Westerse hegemonie uitdaag.
Suid-Afrika se voortgesette krisis weerspieël die Party se aandrang dat “twee plus twee vyf is”. Die onderliggende oorsaak, naamlik 'n linkse verskuiwing in denke, is reeds deur die politieke wetenskaplike Francis Fukuyama uitgewys:
“The left continued to be defined by its passion for equality, but that agenda shifted from its earlier emphasis on the conditions of the working class to the often-psychological demands of an ever-widening circle of marginalized groups.”
Met “psychological demands” bedoel Fukuyama die voortslepende minderwaardigheidsgevoel wat baie mense ervaar wie se voorouers deur die Weste gekoloniseer, oorwin of verslaaf is. Hierdie ongemak verdiep wanneer sulke groepe “tweede kom” ná wit Westerlinge. Terselfdertyd het die hoofstroom van wit Westerse mening hom al hoe meer met die perspektief van die “slagoffer” vereenselwig. Baie wit Westerlinge projekteer hulself psigologies in die ervaring van dié wat hulle verag, en raak dan skuldgedrewe en selfhatend; of dalk woedend vir konserwatiewe witmense wat weier om aan hul nihilistiese spel deel te neem.
In Suid-Afrika beheer swart burgers nou die staat, 'n groot psigologiese oorwinning wat iets doen aan die trauma van koloniale nederlaag. Tog verhoed die voortgesette sukses van 'n bekwame wit minderheid in Suid-Afrika volle “gelykheid” in Fukuyama se psigologiese sin. Om aan daardie eis te voldoen, sou beteken dat die werklikheid self omvergewerp moet word — dat twee plus twee moet wees wat ook al die “kamerade” verklaar.
Suid-Afrika se leiers, wat gebuk gegaan het onder dekades van Afrikaner-oorheersing, het 'n opvallend soortgelyke benadering aanvaar as apartheid se oplossing vir die “armblankeprobleem”: die skepping van beskermde werk deur middel van 'n enorme, staatsbefondsde burokrasie om 'n groep tot die middelklas op te hef. Die staatsdiens (staatsbeheerde ondernemings uitgesluit) stel sowat 1,2 miljoen mense in diens, met gemiddelde salarisse van om en by R50 000 per maand. Die openbare sektor se loonrekening verslind ongeveer 12% van die BBP — onder die hoogste verhoudings ter wêreld — en tog is die uitkoms verbrokkelende infrastruktuur en institusionele verval.
Ten spyte hiervan hou die narratief stand: met net nog 'n paar opleidingskursusse, teenkorrupsieveldtogte of professionaliseringspogings kan hierdie opgeblase, oorbetaalde bestel — 'n kunsmatige swart middelklas — dalk funksioneer soos 'n “normale” staatsdiens in 'n normale land.
Dit is denkbaar dat die ANC 'n pragmatiese, pro-besigheid, nie-antiwit leier soos Patrice Motsepe kan kies, iemand wat die staat kan verklein, die private sektor kan losmaak en werklike hervormings kan deurvoer. Tog duur 'n bestaansmatige stadige marteling voort: die druk om postmoderne Westerse leuens te aanvaar — om vol te hou dat wit kolonialisme die enigste bron van verval is, dat wit oppergesag erger is as enige ander vorm van oorheersing, en dat die vervanging van wit kundigheid met swart kundigheid sal slaag as ons dit maar net hard genoeg glo.
In 'n land met ’n swart meerderheid is hierdie ontkenning nie 'n luukse nie, maar 'n noodsaaklikheid vir psigologiese “emansipasie”. Objektiewe werklikheid — soos dit in alledaagse ervaring, geskiedenis en uitkomste sigbaar word — moet uitgewis word. Swart en wit moet as gelyk verklaar word, selfs al word die land — Afrika se uitstaande uitsondering in moderne funksionaliteit — tot stof gereduseer. Dít is die stille afgryse: 'n nasie wat homself martel om te omhels wat oë, bewyse en gesonde verstand verwerp — alles in die naam van mag oor bewys.
Nog artikels deur Angus Douglas:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|