Onwettige migrasie: Leiers én kiesers moet die blaam dra
Vreemdelinghaat kan nie buite konteks verstaan word nie.
'n Mens kan kwalik betwyfel dat migrasie een van die mees bepalende vraagstukke van ons tyd is. Mense het groter beweeglikheid as ooit tevore, en baie sal hul lewe op die spel plaas om te ontsnap uit die talle nagmerriestate wat Afrika, en meeste ontwikkelende streke, besaai.
Immigrasie is ook ekonomies 'n tweesnydende swaard omdat immigrante (selfs die onwettige soort) werk verrig wat plaaslike inwoners nie meer wil doen nie, of waarvoor daar in baie lande 'n vaardigheidstekort bestaan. 'n Groot aantal ondernemings het eenvoudig té afhanklik van buitelandse arbeid geword om winsgewend te bly. Aan die ander kant betaal ongedokumenteerde migrante natuurlik nie belasting nie, terwyl hulle steeds staatmaak op openbare dienste. Hulle misdade bly derhalwe ook al te dikwels onopgelos.
Kortom is immigrante nie almal dieselfde nie. Hoewel immigrasie 'n onvermydelike feit van die moderne samelewing is, behoort onwettige immigrasie en die reaksie op alle immigrasie nie te wees wat dit tans is nie. Die toestroming van vlugtelinge en ekonomiese migrante word aangevuur deur politici se versuime en optrede in verskeie lande – waaronder Suid-Afrika natuurlik tel. Stemgeregtigde meerderhede was ook lank reeds volkome medepligtig aan die immigrasie-dilemma en die gepaardgaande onderliggende probleme.
'n Selftoegediende wond
Hoewel onwettige immigrasie 'n groot uitdaging vir Suid-Afrika is, sal 'n oppervlakkige en gerieflike verklaring daarvan maar bra weinig tot die oplossing daarvan bydra.
Die huidige oplewing van xenofobie kan nie los van die land se ekonomiese sukkelstand verstaan word nie. Die ekonomie het gedurende die laaste kwartaal van 2025 en die eerste kwartaal van 2026 onderskeidelik met 0,4% en 0,5% gegroei. Hoewel dit verligting bring dat daar wel groei plaasvind, is hierdie groei swak en teleurstellend as dit met die bevolkingsgroei vergelyk word. Stephen Grootes se onlangse bewering in Daily Maverick dat dit nog onseker is of president Cyril Ramaphosa se nalatenskap goed of sleg sal wees, is reeds deur ekonomiese data weerlê. Hy het minder as twee jaar van sy termyn oor, en selfs in die onwaarskynlike geval dat groei wonderbaarlik oor die laaste twee jaar versnel, sal dit nie voldoende wees om byna 'n dekade van mislukkings te vergoed nie.
Die Statistikus-generaal, Risenga Maluleke, het in kommentaar aan EWN oor werk en migrasie in 2022 enkele onthullende statistieke aangehaal. Onder mense wat aktief werk gesoek het, was werkloosheid onder buitelandsgebore respondente 18%, teenoor 34% onder Suid-Afrikaansgebore respondente. Die werkabsorpsiekoers onder buitelandsgebore persone was 68%, vergeleke met 38% onder persone wat in Suid-Afrika gebore is.
Wat is die redes hiervoor? Eerstens verrig migrante werk met lae toetredingsvereistes en teen lae vergoeding, soos handearbeid op plase. Reg of verkeerd, dit is die soort werk wat Suid-Afrikaners oor die algemeen vermy. Die land se rigiede arbeidswette en -beleide (insluitend die minimumloon) en die mag van vakbonde het dit vir baie ondernemings buitensporig duur, ontwrigtend en omslagtig gemaak om plaaslike werkers aan te stel.
Regeringsvrygewigheid in die vorm van veelvuldige toelaes, tesame met swak wetstoepassing, het die aansporing verminder om intreevlakwerk te aanvaar wat minder betaal as die opbrengs van misdaad en inkomste uit toelaes. Suid-Afrikaners het die neiging om te dink dat dit hul geboortereg is om meer glansryke en beter besoldigde poste te beklee. Die probleem is dat hul skoolopleiding (wat ook onder vakbondbeheer staan en ondanks groot beleggings ondermaats bly) hulle ongeskik maak vir daardie poste. Die enigste opsie vir miljoene Suid-Afrikaners is om in daardie selfde intreevlakposte te begin en dieselfde waarde as hul buitelandsgebore eweknieë te lewer. Dit gebeur duidelik nie.
Verder het die migrasienavorser Loren Landau aan EWN gesê dat ongeveer die helfte van Gauteng se bevolking elders gebore is. Maar hier is die kernpunt: die meeste van hierdie mense is plaaslike binnelandse migrante wat verstedelik, en nie immigrante nie. Daarom die toenemende behoefte aan behuising, infrastruktuur en werk in die provinsie en sy metro’s. Selfs sonder immigrante sal hierdie druk hoog bly en aanhou toeneem.
Ramaphosa het onlangs verklaar dat die regering strenger gaan optree teen werkgewers wat onwettige immigrante in diens neem. Dit is lankal nodig, maar waarskynlik onrealisties. Net soos met munisipale dienslewering en polisiëring is die staatsapparaat te swak en korrup om hierdie verskynsel skielik in sy geheel te bekamp.
Afrika-migrante verlaat hul lande verstaanbaar op soek na beter geleenthede elders. Of bloot ter wille van oorlewing. Baie van die wêreld se mees onstabiele en armste lande is in Afrika geleë en het die afgelope jaar verkiesings gehou. Daardie verkiesings was allesbehalwe vry en regverdig, en die korrupsie en outoritêre neigings van dié lande se bejaarde leiers is goed gedokumenteer. Tog het Suid-Afrika en die Afrika-unie (AU) die uitslae goedgekeur en die tiranne sonder voorbehoud gelukgewens. Of stilgebly.
Verder het die ANC-geleide regering (nou en in die verlede) versuim om hul Suider-Afrikaanse mede-bevrydingsbewegings soos Zimbabwe en Tanzanië te veroordeel vir growwe menseregteskendings en verkiesingsmisbruike. Trouens, by die Bevrydingsbewegingsberaad in Johannesburg verlede jaar het Ramaphosa weer met gemeenplasings vorendag gekom toe hy die afnemende steun vir hierdie bewegings probeer verklaar het. Hy hoef nie al die uitdagings tydens een beraad op te los of teen elke onreg uit te vaar nie, maar die toon en inhoud van sy uitsprake, sowel as die optrede van ANC-administrasies van die verlede en hede, het hierdie bronne van migrasie toegelaat om verder te versleg.
Die ironie is dat ANC-kiesers dit alles moontlik gemaak het. Dit is waar dat politici dit nie uitdruklik gesê of in verkiesingsmanifeste verduidelik het nie, maar die feit dat dit dekades lank plaasgevind het, is sterk bewys dat die ANC dit laat gebeur het deur korrupsie en poreuse grense te fasiliteer terwyl immigrasiebeheer verwaarloos is. Dit is niks nuuts nie, en kiesers was lank reeds hiervan bewus. Dit is hoofsaaklik hulle wat skouer aan skouer met buitelanders in informele nedersettings en elders woon. Baie van dieselfde mense wat nou woedend oor hierdie kwessie is of dit vir politieke gewin uitbuit, het daarvoor gestem of dit op ander maniere moontlik gemaak. Net soos hulle vir die ANC se skadelike ekonomiese beleid gestem het wat hulle onindiensneembaar en onmededingend maak.
Die Weste en die res
Onwettige immigrasie het ook 'n dringende kwessie in Westerse lande geword. Sowat 25% van Kanada se bevolking is in die buiteland gebore. Wit Britte is nou 'n minderheid in Londen en in 'n groeiende aantal Britse stede. Parys en Marseille is demografies onomkeerbaar verander. Die Verenigde State huisves tienmiljoene onwettige immigrante – hulle word om uiteenlopende redes deur albei groot politieke partye geduld. Onluste woed tans in Belfast ná 'n wrede mesaanval deur 'n Soedanese burger op 'n plaaslike inwoner.
'n Groot deel van die huidige populistiese terugslag in die Weste is gemik op immigrasie, veral die onwettige soort. Tog het kiesers van die verlede en hede hoofsaaklik hulself te blameer. Grootskaalse immigrasie na die Verenigde Koninkryk het omstreeks 1997 onder die New Labour-regering van Tony Blair begin. Die huidige eerste minister, Keir Starmer, en nog 'n Arbeidersregering staan nou openlik vyandig teenoor mense wat bloot hul ontevredenheid oor immigrasie uitspreek. Opeenvolgende Franse, Duitse, Nederlandse en ander Europese leiers – op aandrang van die Europese Unie, maar demokraties verkies in hul eie lande – sowel as Amerikaanse administrasies, het dieselfde toegeeflike houding teenoor immigrasie gehandhaaf. Intussen het Westerse regerings (soos Blair s'n) oorlog in die Midde-Ooste gevoer en sodoende nuwe bronne van migrante vir hul eie lande geskep en aangevuur.
As die Weste – of enigiemand anders – onwettige immigrasie wil beperk, moet hulle hierdie kwessie as een van hul belangrikste prioriteite beskou en dienooreenkomstig stem en optree. Dit lyk asof dit onlangs in Brittanje se plaaslike verkiesings gebeur het. Suid-Afrikaners moet besef dat agter al die aalmoese en vertroostende maar onopregte retoriek oor hul lot, die werklike koste van onwettige immigrasie skuil.
Dr. Brink is 'n entrepreneur, sakekonsultant en ontleder van die Paarl. Hierdie meningstuk het oorspronklik in Engels op Politicsweb verskyn, en is met toestemming vertaal.
Nog artikels deur Eugene Brink:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.