SPESIALE VRYSTELLING | Wildtuin Eeufees: Nasionale Diensplig vir Natuurbewaring
Bewaring en beskerming van die meent vereis 'n totale strategie.
Die geskiedenis van wildbewaring in Suid-Afrika is 'n lang en komplekse verhaal, maar dit is fassinerend dat hierdie soort inisiatief nie eensklaps met die stigting van SANParke in 1926 begin het nie.
Reeds in die 1860’s en 1870’s was daar afkondigings in die Staatskoerant van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) deur grondeienaars ten einde vrywillige beskerming van wildlewe op plase en private grondgebied te bevorder. 'n Mens kan dalk insien hoe hierdie soort inisiatiefneming ons moderne gebruike, vervat in omgewingswetgewing en gemik op privaatbeskerming van natuurlewe, as voorouerbeleid voorafgaan. Teen 1926, toe die Kruger Nasionale Park uiteindelik gestig is, het die Unie se staatlike voorganger in die Oos-Transvaal reeds groot dele van die moderne KNP tot die Sabi Natuurreservaat verklaar.
Vandag bestuur SANParke 'n groot aantal nasionale parke oor die land heen, met plekke so mistiek soos Marakele in die Waterberg en die diep oerwoude van Tsitsitikamma, tot die imposante Golden Gate in die Oos-Vrystaatse Maluti-berge en Tafelberg haarself.
SANParke, soos elke eietydse staatsorgaan in Suid-Afrika, ervaar sistemiese uitdagings. As iemand wat die voorreg gehad het om neffens “die Krugerpark” (soos baie Afrikaners liefderik na die KNP verwys) groot te word, ook gedurende die hoogty van die skrikwekkende stropery van renosters in die 2000’s en 2010’s, is die agteruitgang in die menslike fasiliteite en bestuurbeheer ongelukkig merkbaar. Dit klink dalk vreemd om die menslike op te haal in 'n skrywe oor natuurbewaring, maar in die era van die mens se kulturele en tegnologiese oorheersing, al is dit net oor 'n fraksie van die natuurgeskiedenis van ons planeet, is diere- en plantwelsyn uiters verbonde aan menslike gedrag.
Die Stellenbosse ekonomiese geskiedenisprofessor, Johan Fourie, skryf hoeka oor hoe diere welvaart verbonde is aan menslike welvaart en welsyn. Tekens en gerugte van verval en agteruitgang van nasionale parke en bewareas lok dus ook die vraag uit, wat doen ons om die verbondeheid tussen die mens en die natuur op verskeie vlakke te herbevestig, op maniere wat volhoubaar en opbouend vir almal is?
Moord in die Ongenaakbare
So hard as wat dit klink, sou die diere en plante van die Pafuri in die noorde van die Krugerpark waarskynlik nie geskeel wees nie deur die opspraakwekkende moord op die toeriste Ernst en Dina Marais in Mei vanjaar, kort voor die KNP se 100ste verjaardag. In die park is die dood as lewegewer en die lewe as voortbrenger van die dood 'n natuurfeit, ongeag ons menslike behoefte om elders die dood tot die spreekwoordelike kerkhof te relegeer.
Maar dit bly 'n wesenlike, vleeslike en simboliese skok vir die derduisende van ons vir wie die Krugerpark en ons land se natuurskoon 'n ironiese stukkie onskuld en veiligheid, weg van die alledaagse brutaliteit van die mensdom onderling beteken het. Soos my pa wrang opgemerk het, nou is daardie stukkie hemel ook daarmee heen.
Vrae duik op oor verswakkende bestuur in 'n bedeling wat geen goeie standaard onversteur laat nie. Die simboliek van moord en doodslag op natuurliefhebbende besoekers, waarskynlik deur Mosambiekse onwettige insypelaars so kort voor die Park se eeufeesviering op 31 Mei vanjaar, lok woede uit teen die agtergrond van heersende moedeloosheid oor die land se veiligheidsituasie en onwettige immigrasie.
Om die haas onbeskermbare te beskerm en die onaantasbare tasbaar te maak, om uit Fiela se Kind van Dalene Matthee te leen, is 'n sonderlinge eienskap van die mens as apekspredator. Vir die rasionele brein is daar sekerlik min sin daarin om miljoene rande en skenkersdollars op helikopters en veldwagters en bewaringshommeltuie te bestee, ten einde 'n stuk grondgebied groter as België vir die stomme wildsbokke en vleisvretendes te beskerm.
Maar Afrika se mistiek en die dwingendheid wat bloei uit die noodsaak om onsself na eeue van hierwees deur die natuur te verstaan, gaan die suiwer rasionele vooraf.
Benut en Bewaar volhoubaar
Een van die Park se grootste uitdagings is oor hoe om die nood van arm omliggende menslike gemeenskappe te versoen met die teenwoordigheid van 'n hele bewaringsgebied, vol potensiaal vir ontginning van waarde in stropery.
Bestaanstropery is iets wat sosiologies dalk nog aangespreek kan word deur verskillende vorms van ingryping en sosiale ingenieurswese. Ekonomiese en maatskaplike geleenthede wat as teenaansporing vir stropery kan dien, sou byvoorbeeld werksgeleenthede, geteikende opvoedingskursusse en ontspanningstoegang insluit. As jy op die voorstoep van die KNP bly sonder die luukse van vakansies daarin, is die minste wat die samelewing kan doen om vir jou en jou kinders die geleentheid te gee om in 'n sin vir rentmeesterskap van die Krugerpark te deel.
Maar ongelukkig is sosio-ekonomiese ongelykheid nie waar die bedreigings vir ons Parke begin en eindig nie. Stropery van renosterhoring en van groot vleisvreters soos leeus en luiperds, maar ook sekere van die kleiner spesies soos ietermagogs, verkleurmannetjies, skurwejantjies (die gordelakkedis, Ouroborus cataphractus), kleiner katsoorte en etlike spesies plantlewe, word meer gereeld deur komplekse georganiseerde misdaad uitgevoer, wat tot 'n mens se diepste misnoeë, selfs veldwagters in hul sakke het.
Die angs wat gepaard gaan met Juvenalis se eeue oue vraag oor wie die wagters sal bewaar, het ook 'n ander snykant. Dis een ding om die veldwagterskorps te polisieer teen onwelkome beïnvloeding en korrupsie, maar kyk ons genoeg na hulle welsyn? En, vul ons veldwagterswerk genoegsaam aan? Is die blote aanstelling en vergoeding van 'n klomp mense om as veldpolisie op te tree, ondersteun deur jou plaaslike ereveldwagtersorganisasie, werklik genoeg? Of benodig ons 'n meer ineengeskakelde, samelewingswye en “totale strategie” (ek weet dit klink omstrede)?
Miskien is dit waar die gesprekke oor nasionale diens wat elke nou en dan deur 'n politikus opgehaal word as wonderkuur vir 'n reeks probleme in ons land, tog 'n sinvolle valensie verkry. Ek is byvoorbeeld daarvan oortuig dat die feit dat iets openlik en vrylik toegang bied, as deel van die metaforiese “dorpsmeent”, nie genoeg is om die behoorlike langtermyn bewaring daarvan te verseker nie. SANParke sal as’t ware sy eie “mark vir die toekoms” moet skep, en dit kan ons staat doen deur die skanse tussen die burgery en die afgesonderde bewaringsgebiede te vervaag, deur geleenthede vir dienslewering, deelvorming en eienaarskap te skep.
Miskien is dit onprakties, duur, moreel omstrede en onskaalbaar om duisende Suid-Afrikaanse jongmense deur kwasi-militêre opleiding te dwing en soos wafferse Selous Scouts in ons parke los te laat en grens- en bewaringsdiens te doen. 'n Meer kreatiewe, omvangryke, buite-die-boks sin vir nasionale diensverrigting - as iets wat intelligent aangespoor word en jongmense kan help rigting kry in hul naskoolse lewe - kan weer help om ons land se personeeltekorte in die openbare sektor aan te vul, hetsy dit is deur om as hulpveldwagters en bykomende grensdiens-beamptes op te tree, basiese noodhulp te kan uitvoer of om ons passassierstreine te beveilig, met die nodige leiding en toesig. Om maar 'n paar rowwe idees op te noem.
Dit begin ook selfs vroeër, op skoolvlak: Doen ons genoeg om skole en buitemuurse diensverrigters te ondersteun om leerlinge aan die noodsaak van natuurbewaring bloot te stel? Of, oor die algemeen, aan die noodsaak van openbare en nasionale diens? Of reserveer ons bloot te veel van ons openbare sektor vir 'n klas van permanente amptenare wat deur die vakbondwese teen enige sweempie van arbeidsmark-mededinging beskerm word?
Die antwoorde op hierdie vrae is pertinent, nie slegs vir natuurbewaring nie, maar vir of ons land enigsins 'n nasionale langtermynstrategie het om die spreekwoordelike dorpsmeent betekenisvol as die eiendom en verantwoordelikheid van almal te herbevestig.
Nog artikels deur Frederik van Dyk:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.