Steenhuisen: Die DA Moet Nou Aanbeweeg
Die oudleier se verontskuldigings is oefeninge in selfbejammering en afleidingstaktiek.
Die DA kan tans heel gelukkig en selfversekerd voel. Hul peilingsyfers lyk gesond, en hulle is steeds die tweede grootste politieke party in Suid-Afrika. Hulle het onlangs 'n tussenverkiesing in Emfuleni gewen en sodoende in onbekende ANC-waters inbeweeg, terwyl hulle ook in tussenverkiesings in Rustenburg met groot oorwinnings weggestap het. Waar hulle regeer, is omstandighede ooglopend beter as die verslegtende gemors wat deur ANC-wanbestuur veroorsaak word.
Hulle het 'n suksesvolle en ordelike nasionale verkiesingskonferensie gehou waar Geordin Hill-Lewis tot leier van die party verkies is. Die party het nie ná die verkiesing van 'n diverse dog verdienstelike leierskapspan in verwyte en faksiegevegte verval nie. Dit is geen geringe prestasie in Suid-Afrikaanse politiek nie. Dit het bowenal weer eens bewys dat dit, anders as te veel ander partye, nie ‘n party is wat rondom ‘n enkele persoonlikheid gebou is nie. Hulle vervul steeds die opposisierol beter as enigiemand anders — ondanks hul rol in die regering van nasionale eenheid (RNE).
Om billik te wees, het die land 'n party soos die DA nodig. Een wat mense toenemend rondom gesondeverstand-waardes en goeie regering kan verenig. Hoewel ek persoonlik hewig gekant is teen 'n tweepartystelsel, is dit minstens positief dat 'n groeiende getal mense van alle rasse hul platform ondersteun en onderskryf. Dit is voordelig dat nispartye bestaan om alternatiewe te bied, maar Suid-Afrika in die algemeen sal nie baat by algehele verkiesingsbalkanisering nie.
Die land sou werklik slegter daaraan toe wees sonder hulle, of met 'n verswakte en gekompromitteerde DA.
'n Eie-doel in die Doodsnikke
Nietemin het bykans al die omstredenheid wat die afgelope twee jaar uit die DA gekom het een bron: John Steenhuisen. En omstredenheid is iets wat die party tans allermins kan bekostig.
Ek het op hierdie blaaie en elders betoog dat Steenhuisen 'n eienaardige en uiteindelik teleurstellende keuse as leier van die DA was. Dieselfde geld vir sy aanstelling as minister van landbou. Sy problematiese persoonlike geldsake, twyfelagtige besluitneming en bowenal swak verkiesingsrekord is van die redes waarom sy termyn aan die stuur van die DA 'n vergeetbare een sal wees.
Die besluit deur Hill-Lewis om hom as minister te verwyder, was na my mening verstandig en noodsaaklik. Steenhuisen is ten minste steeds die adjunkminister van handel en nywerheid. Dit is inderdaad 'n afgradering, maar hy bly 'n parlementslid en hoëvlak-staatsdienaar met 'n mate van aansien en aansienlike geldelike voordele. Byna alle DA-kiesers kan net daarvan droom om in daardie rolle te dien.
Daarom is die metafoor van 'n laat eie doel — aangesien ons nou in sokker- of voetbalmodus is; ek weet ek is — gepas om Steenhuisen se onlangse onderhoud met News24 te raam: om vuil wasgoed in die openbaar te was enkele maande voor 'n hewig betwiste verkiesing. Enkele tersaaklike punte verdien vermelding.
Hy is korrek wanneer hy sê dat sommige wit mense, Afrikaners in die besonder, nooit vir die DA sal stem nie. Steenhuisen is ook korrek om tribalisme en selfs rassisme as redes hiervoor te noem, en as redes waarom hulle nie die DA se waardes en visie onderskryf nie.
Dit is egter nie net wit mense in die algemeen en Afrikaners in die besonder wat nooit vir die DA sal stem nie. Baie bruin en swart mense sal ook nie vir hulle stem nie. Jy hoef maar net die kommentaarafdeling van enige groep of artikel oor hierdie onderwerp te besoek vir onweerlegbare bewys hiervan. En die redes is min of meer dieselfde as dié wat Steenhuizen aan AfriMAGA toeskryf. Geen etniese of kulturele groep in hierdie land is homogeen wanneer dit by politiek kom nie. Daar is breë tendense en patrone, en hoewel 'n grootskaalse swewende stem steeds grootliks 'n hersenskim is, stem lede van dieselfde etniese groep uiteenlopend vir verskillende partye, of kies hulle om glad nie te stem nie. Baie swart mense voel steeds nie tuis in die DA nie, en verwerp die party se liberalisme en die gepaardgaande ideologiese grondslag. Sommige van hul redenasies stem ooreen met dié van regse Afrikaners. Dit is bloot 'n feit, en as dit nie so was nie, sou die DA onder Steenhuizen 'n veel groter aandeel swart stemme getrek het as wat wel die geval was.
Steenhuisen is teleurgesteld oor Hill-Lewis se skynbare knieval voor AfriMAGA, 'n etiket wat hy nie werklik omskryf nie, maar wat oënskynlik populistiese Afrikaners sou insluit wat president Donald Trump ondersteun, asook die organisasies wat hom hof toe gesleep het oor bek-en-klouseer-entstowwe. Dit is die sogenaamde “tribaliste” waarna hy verwys. Maar dit is hier waar dinge troebel raak. Hy erken nie hoe sy eie optrede daartoe kon bygedra het dat Afrikaners in die algemeen, en selfs Engelssprekende wit mense, hul rug op hom en die DA gedraai het nie.
Roekelose ligsinnighede
Vergeet vir 'n oomblik wat “AfriMAGA” veronderstel is om te wees, en oorweeg wat die regsvrae in die hofsaak behels het. Organisasies soos Sakeliga en Vrystaat Landbou het hom op volkome redelike en geldige gronde hof toe geneem: om boere toe te laat om hul eie bek-en-klouseer-entstowwe te bekom, aangesien die wet dit nie verbied nie. Laat die howe dus oor hierdie saak beslis. Hulle het nie hul lede beïnvloed om vir ander partye te stem nie — ten minste nie uitdruklik nie, en beslis nie op etniese of kulturele gronde nie. En niemand het Siviwe Gwarube of dr. Leon Schreiber hof toe geneem bloot omdat hulle DA-ministers is, of weens wat hulle gedoen het nie.
As opposisieleier sonder 'n rol in die RNE sou hy heel waarskynlik van die begin af die boere se kant gekies het en 'n meer pragmatiese en laissez-faire-roete ondersteun het om 'n hardnekkige uitdaging op te los wat veel verder as die landbougemeenskap strek. Maar as minister was hy vasbeslote om hulle in die hof te beveg, en het hy daarna verloor. Om sake te vererger, het sy ministeriële stafhoof, Jana le Roux, aan die leiers van landbou-organisasies gesê dat sy hulle in die hof sou vernietig — sy het dit heelwat kleurvoller gestel, maar jy verstaan die prentjie. Daarna het sy 'n volkome rasionele versoek van FMD Response SA bespotlik gemaak. Dit is roekeloos, ligsinnig en buite orde. Bowenal is dit tekenend van hoe bek-en-klouseer gedurende Steenhuisen se termyn in die departement van landbou beskou is. Hul uittarting was duidelik sigbaar.
In 'n vorige lewe het ek meningspeilings onder Afrikaners oor verskeie kwessies gedoen, en gedurende die dekade tussen 2011 en 2021 het ek hul voorkeure in die aanloop tot verkiesings gepeil. In 2011 was die DA verreweg die voorste party waarvoor Afrikaners gestem het, en die Vryheidsfront Plus (VF+) was 'n ver tweede. Dit het skielik in 2019 verander, en in 2021 was die twee partye se aandele byna gelyk. Die verkiesingsuitslae van 2019 het hierdie tendens bevestig, terwyl 2021 en 2024 teleurstellende verbetering vir die DA getoon het.
Ek weet nie wat Afrikaners se siening van die DA in 2024 of sedertdien was nie, maar die DA doen hul eie peilings, en Hill-Lewis se besluit om sy party se RNE-verteenwoordigers te herskommel — nie net Steenhuisen is geraak nie — sou ongetwyfeld deur hul huidige peilings ingelig gewees het. Hoe verklaar 'n mens hierdie verskuiwing, aangesien 'n redelik groot segment van historiese DA-kiesers inderdaad in onlangse verkiesings vir die VF+ gestem het terwyl Steenhuizen die leier was? Dit kan aan baie dinge toegeskryf word, maar die feit bly staan dat Afrikaners wat voorheen vir die DA gestem het, elders begin kyk het, want hulle het beslis nie in groot getalle opgehou stem nie.
Dit laat onvermydelik die vraag na waardes ontstaan, en die besluite wat daaruit voortspruit. Steenhuizen neem aanstoot teen mense wat nooit vir die DA sal stem nie omdat hulle na bewering nie die party se waardes deel nie. Maar om gesondeverstand-besluite te weier in die aangesig van 'n ongekende ramp in 'n lewensbelangrike bedryf, deur die ANC se voorliefde vir sentralisering en staatsbeheer bo pragmatisme en geregtigheid te kies, is nie wyse politiek nie en benadeel boere én verbruikers.
Ek ken baie redelike en pragmatiese Afrikaners — die meeste is so — wat in die verlede vir die DA gestem het en redelik lojaal aan die party was, maar wat nou weens die hantering van bek-en-klouseer hul opsies begin oorweeg het. Miskien behoort Steenhuisen te oorweeg dat pragmatiese kiesers nie hul waardes verander het nie, maar dat hy versuim het om by sy eie party se waardes te hou toe sy veelgeroemde deelname aan die RNE hom sy eerste werklike voorsmakie van staatsmag gegee het. En om dit so onbeskaamd te doen, is 'n aanklag teen sy politieke insig. Hy is immers nie meer minister van landbou nie, en hy is ook nie meer die leier van sy party nie. Daar is dwingende redes waarom hy albei posisies moes prysgee, anders sou hy behou gewees het.
Alles in ag genome was die onderhoud 'n selfverontskuldigende oefening in selfbejammering en afleiding. Hy het ander blameer en baie min grootmoedigheid teenoor sy opvolger en party getoon, terwyl hy minimale verantwoordelikheid aanvaar het daarvoor dat hy die party in oneer gebring het. Hill-Lewis het, volgens alle aanduidings, die oorweldigende steun van die party gehad toe hy die besluit geneem het om Steenhuizen en ander te skuif. Nou moet hulle daarop fokus om te doen wat hulle goed doen, en hierdie bysaak begrawe.
Dr. Eugene Brink is 'n entrepreneur, sakekonsultant en ontleder van die Kaapse Wynlande.
Nog artikels deur Eugene Brink:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.