'n Sielkundige Besinning oor Minagting
Is my minagting 'n verweer teen magteloosheid?
Wat laat jou minagting voel, en dink jy jou optrede is in so 'n oomblik geregverdig? Ek het gewonder of my minagting, byvoorbeeld vir die Kardashians, bloot verdedigend is, en of daar dalk 'n paar dinge aan hulle is wat werklik veragtelik is. Is daar mense wat minagting verdien vir die dinge wat hulle doen en die keuses wat hulle maak?
Vind jy byvoorbeeld 'n narsistiese persoon veragtelik? Ek doen, beslis. Ek dink my minagting is 'n soort verweer; dit “stoot” hierdie mense weg van my af, dit plaas hulle op 'n verwyderde afstand omdat ek dit ongemaklik, selfs pynlik vind om met hulle in kontak te wees. Die grendeltyd het daartoe bygedra dat ek talle uitdrukkings van minagting opgemerk het, nie net in Suid-Afrika nie, maar ook in die wyer wêreld, veral deur TV-nuus en sosiale media. Die belangrikste sneller wat my belangstelling in minagting ontlok het, was die Zondo-kommissie oor staatskaping, wat 'n minagtingsbevel uitgereik het teen Jacob Zuma, wat ironies genoeg die kommissie tydens sy ampstermyn as president ingestel het. Minagting van die hof is 'n regsterm wat verwys na ongehoorsaamheid of openlike minagting van die gesag van wettige opdragte. Dit dui op 'n aksie van enige aard wat inmeng met behoorlike regspleging deur die howe. Zuma het die gesag van die hof geminag deur onbeskof en oneerbiedig teenoor regter Zondo te wees.
Minagting en Meerderwaardigheid
Maar hier het dit nie gestop nie, my besef van minagting het verder gegaan: In my praktyk as psigoterapeut word woede en minagting dikwels tydens my beradingsessies met paartjies ontlok wanneer die optrede van die een maat deur die ander as immorele gedrag beskou word. Die basiese idee van minagting is: “Ek is reg en jy is verkeerd”, “Ek is beter as jy en jy is minder as ek.” In 'n huwelik kom minagting na vore as een party optree asof die ander een op een of ander manier onderhewig aan hom of haar is, en nie hulle tyd of aandag werd is nie.
Ander voorbeelde sluit in die moontlike minagting wat sommige tieners teenoor volwassenes en onderwysers voel, werkers vir hul base, gevangenes vir hul wagte en die onbekwaamheid van baie polisie- en verkeersbeamptes. Hier in Suid-Afrika spreek baie burgers hul minagting uit vir die gebrek aan dienslewering deur munisipale en regeringsamptenare. In ons nuus word ons oorval met stories oor die teistering, aanranding, verkragting en ongelykhede wat vroue ly en wat nadelige houdings teenoor vroue weerspieël. Dit is nie net 'n sielkundige eienskap van individue nie, maar kan ook 'n chroniese kenmerk van ons maatskaplike en kulturele instellings wees.
Die onlangse dramatiese vlaag botsings wat op universiteitskampusse in SA en veral die VSA en VK plaasgevind het, wat kampuskultuuroorloë genoem word, en wat in die sosiale media uitgebrei het om “kultuur te kanselleer”, lok wydverspreide debat en kommer uit. Diegene aan die regterkant omskryf die konflik as die verdediging van vryheid van spraak teen buitensporige politieke korrektheid, terwyl diegene aan die linkerkant die stryd sien as tussen kampioene van maatskaplike geregtigheid en aanhitsers van haat en diskriminasie.
Die vraag na snellerwaarskuwings en veilige ruimtes om studente te beskerm teen insigte en kursusmateriaal wat hulle bedreigend kan vind, verbied en die ont-uitnodiging of dan deplaforming van “omstrede” sprekers, ondersoeke na akademici wat nie geslagsneutrale taal gebruik nie of ongewilde sienings voorstaan. Die versoeke vir naamsverandering van dorpe, die hernoeming van geboue en die verwydering van standbeelde wat diegene herdenk wat skuldig is aan geskiedkundige ongeregtighede, word deur sommige beskou as tekens van vordering in die erkenning van diversiteit en die behoefte aan geskiedkundige regstelling.
Uit hierdie voorbeelde blyk dit dat 'n algemene verskynsel is om iemand of 'n groep in minagting te hou. Dit beteken eenvoudig dat ek hulle verag of ten sterkste afkeur.
Minagting en die Gevoel van Mag
Hierdie opstel is my poging om die sielkundige dinamika en uitdrukking van minagting te beskryf en te verstaan. Dit wil voorkom asof minagting 'n wye en diep reikwydte op baie terreine van die lewe en die samelewing het. Ek wil weet wat hier gebeur. Wat is op die spel? Wat is die sielkundige dinamika van die ervaring van minagting? Ek het 'n ontdekkingsreis begin.
Verskeie uitsprake oor minagting kom by my op: “Familiarity breeds contempt.” Dit kan beteken dat minagting die “huishulp” van verveling is. “Onreg word dikwels vergewe; maar minagting nooit.” En, “Jy kan geen invloed hê op diegene vir wie jy onderliggende minagting het nie.” Ook: “Haat is 'n saak van die hart; minagting dié van die kop.” Verwante woorde vir minagting is oneer, skaamte, verwyt, bespotting, gering skat, haat en bespotting.
In The Expression of Emotions in Man and Animals (1872) het Darwin met insig gestel dat daar ses basiese, gesigleesbare emosies is - geluk, hartseer, woede, vrees, walging en verrassing. Latere navorsers (soos Paul Ekman) het dié basiese dosyn aangevul met skuld of skaamte, verleentheid, jaloesie en minagting. Terwyl 10 000 verskillende uitdrukkings van emosies na bewering geïdentifiseer is, is daar net 'n paar wat ondubbelsinnig deur verskillende mense in verskillende kulture herkenbaar is met dieselfde beteken. Die uitdrukking en herkenning van minagting is egter baie afhanklik van kultuur en konteks.
In die Westerse kultuur is minagting herkenbaar deur die neus op te trek, of in 'n mens se neus af te kyk, oë na bo te draai, weg te flikker van 'n denkbeeldige voorwerp. Dink maar net aan Regter Judith Sheindlin, professioneel bekend as regter Judy in die werklikheids-TV-program Judge Judy.
Minagting is 'n sosiale houding. Is Alfred Hitchcocks se uitdrukking snobisties, 'n vermoede van meerderwaardigheid? 'n Skildery van Louis-Léopold Boilly (sien bo) beeld in die neoklassieke styl 'n toneel in Parys uit gedurende die tweede helfte van die 1790’s (ca 1797). Die vrou word as 'n prostituut daargestel, wat haar vingers met minagting flikker en die onvoldoende geldnoot wat deur die modieuse heer aangebied word, afwys, terwyl hy sy skoene laat politoer.
Minagting is eerstens 'n emosie. Dit word deur baie navorsers aanvaar as 'n universele emosie, maar sommige outeurs onderskei steeds nie minagting as 'n duidelike emosie nie. 'n Grafiese wiel van emosies toon dat minagting nou verwant is aan, enersyds woede en andersyds walging. Geen emosie bestaan as 'n enkele affektiewe of sielkundige toestand nie. In plaas daarvan bestaan emosies uit 'n verband van vereefde emosionele toestande wat variasies op 'n gedeelde tema is. Negatiewe emosies soos woede, walging en minagting bestaan uit 'n impuls of neiging om iets te doen of ongedaan te maak, te vermy of te beëindig (te staak). Positiewe emosies soos geluk en vreugde bestaan uit die ervaring van 'n impuls om die aangenaamheid van die emosie op een of ander manier voort te sit of uit te brei.
Opgrond van my leeswerk is dit belangrik om daarop te let dat minagting verband hou met, maar verskil van walging. Alhoewel beide minagting en afkeer op mense en hul optrede gerig kan word, kan walging ook gewek word deur voorwerpe wat onaanvaarbaar is vir die sintuie (smaak, reuk, sig, klank, aanraking). Daarbenewens sluit minagting die gevoel van meerderwaardigheid in. Dit laat 'n mens nie noodwendig beter voel oor die persoon/ding wat hulle walg nie.
'n Ander skrywer het nog 'n ander verskil tussen walging en minagting opgemerk: In afsku veroorsaak die afkeer dat ons van die bron wegbeweeg, terwyl ons in minagting nie noodwendig onsself uit die situasie wil verwyder nie. Walging voel nie goed nie - die sensasies is onaangenaam en kan lei tot naarheid. Aan die ander kant is die sensasies wat tydens minagting gevoel word nie noodwendig onaangenaam nie, en kan selfs goed voel. As gevolg van hierdie refleksiewe element behels minagting ook wat ons 'n “positiewe selfgevoel” kan noem. Minagting skep 'n gevoel van mag.
Alhoewel dit vir sommige aangenaam kan wees om die krag wat in minagting ontlok word, te voel, kan dit negatiewe gevolge hê in enige van ons verhoudings, aangesien dit 'n soort “ek is reg en jy is verkeerd” mentaliteit bevorder. Navorser en klinikus, John Gottman, het studies gedoen oor hoe minagting in huwelike ernstige verhoudingskwessies kan aandui. Dit blyk dat minagting in 'n onbevredigende verhouding eintlik 'n vorm van emosionele mishandeling is wat ernstige skade in 'n verhouding kan aanrig. Volgens sy navorsing is dit die betroubaarste voorspeller van egskeiding as dit nie aangespreek word nie.
Emosionele Magshefbome
Daar word algemeen geglo dat die funksie van minagting is om 'n gevoel van meerderwaardigheid aan te dui, om nie te akkommodeer of betrokke te raak nie, maar om mag of status te laat geld.
As ons bang is vir 'n groep mense, kan ons kies om hulle te beswadder. 'n Aksie of kwaliteit van die ander (as onaanvaarbaar) is nie 'n eenvoudige gegewe nie, maar eerder 'n manier om die ander te omskep in iemand wat gestroop is van die mag om te kwes of verdere skade te berokken.
Die Franse eksistensiefilosoof, Jean Paul Sartre, het emosies beskryf as 'n manier om die werklikheid magies te transformeer, veral as ons realisties gesien niks kan doen nie. Wanneer ek kwaad is vir iemand wat skuldig is aan 'n wandaad, wanpraktyke of gruweldaad, dan is minagting 'n magiese poging om die wandade te wreek en ongedaan te maak. In hierdie sin is emosies towerspreuke of 'n magiese sjarme. Ons sê byvoorbeeld iemand is sjarmant, betowerend, boeiend. 'n “Charm” is 'n magiese betowering. Emosie is dan 'n poging om 'n situasie “magies” te omskep en ongedaan te maak tot 'n alternatief vir een of ander houding of aksie.
My minagting is dus nie 'n eenvoudige “reaksie” soos 'n refleks nie. Dit is eerder 'n “pre-emptory strike”, 'n magiese towerspreuk, teen die krag van die ander om my te beïnvloed (is minagting dan 'n vloek?). Minagting as dink-voel en gevoel-denke, is 'n geestelike houding waarin 'n ding of persoon beskou word as veragtelik en waardeloos.
Minagting is 'n hiërargiese verskynsel. Die beweging kan wees om 'n vertikale afstand van bo na onder te skep, soos byvoorbeeld wanneer die bevoorregtes minagting vir die armes toon. Job 12: 5 sê: “Mense wat gerus is, het minagting vir ongeluk”. In Galasiërs 4:14 skryf Paulus: “Al was my siekte vir julle 'n beproewing, het julle my nie met minagting behandel nie.”
Of, die rigting kan van onder na bo wees, soos wanneer arm swart plakkershutbewoners die wit ryk eiendomseienaars met minagting beskou. Dit blyk dikwels dat sosiale stratifikasie die bron van 'n minagtende blik is. Is dit moontlik dat 'n kapitalistiese demokrasie kan lei tot minagting van minderbevoorregtes en werkloses? In watter rigting die emosie beweeg, gaan dit gepaard met 'n bewuste begeerte om te beledig. Minagting is 'n emosionele kompleks wat 'n poging verwoord om hiërargie, status, rang en eerbaarheid te handhaaf. Robert C. Solomon plaas egter minagting op dieselfde kontinuum as wrok en woede, en hy voer aan dat die verskille tussen die drie is dat wrokwoede gerig is op 'n individu met 'n hoër status; woede gerig is op 'n individu met gelyke status; en minagting woede is wat gerig word op 'n individu met 'n laer status.
Uit die vele voorbeelde wat ek genoem het, kom ek tot die gevolgtrekking dat 'n kenmerk van minagting die sielkundige onttrekking of afstand is wat 'n mens tipies voel vir die voorwerp van jou minagting. Hierdie sielkundige distansiëring is 'n noodsaaklike manier om 'n mens se nie-identifikasie met die voorwerp van jou minagting uit te druk en dit belet simpatieke identifikasie met die voorwerp van minagting.
In die Britse filosoof David Hume se studies oor minagting stel hy voor dat minagting in wese vereis dat die “slegte eienskappe” van iemand “soos hulle werklik is” aangegryp word, terwyl hy terselfdertyd 'n vergelyking tref tussen hierdie persoon en onsself. Minagting vir 'n persoon behels 'n manier om negatief en vergelykend te wees met betrekking tot iemand wat nie ten volle voldoen het aan 'n interpersoonlike standaard wat die persoon wat minagting uitoefen, dink belangrik is nie.
Minagting kan 'n nuttige doel in 'n morele gemeenskap dien. Deur minagting te voel vir die dinge wat oneties, immoreel of moreel onsmaaklik is, kan 'n mens uitwys dat hulle sleg is en probeer om hulle uit die morele gemeenskap te verwyder. Daarom is minagting 'n reaksie op 'n regmatig of onregmatige, waargenome versuim om aan 'n interpersoonlike standaard te voldoen.
Slot
Ek voltooi my reis met 'n kort poging om sin te maak van 'n baie vreemde gesegde in Matteus 5:22: “Elkeen wat vir sy broer sê: ‘Raka,’ is verantwoordbaar aan die Sanhedrin”. In beide Aramees en Grieks beteken “Raca” (Afrikaans: Raka) idioot, leë kop, waardeloos, niks. In sterker taal beteken dit ook “Ek spoeg op jou.” Raka was algemeen gebruik om nie net woede uit te druk nie, maar ook onophoudelike minagting.
Wie is Raka? Die beste leidrade wat ek kon kry, was in NP van Wyk Louw se bekende epiese gedig Raka (1941). Die twee hoofkarakters in die gedig is Koki en Raka. Koki is in Van Wyk Louw se verse die verpersoonliking van 'n “nuwe Afrikaner”. Koki skryf gedigte en gebruik allerhande gereedskap. Hy kan redeneer en debatteer. En hy kan die natuur omskep in kultuur. Raka is 'n leë kop en sonder begrip. Raka verteenwoordig die primitiewe en gewelddadige magte wat die voortbestaan van kultuur bedreig.
In die verskeidenheid voorbeelde waarmee ek begin het, dink ek dat Raka agter baie maskers skuil. Soms skuil Raka agter 'n idee, 'n ideologie, 'n beleid, 'n persoon en, vir my doel, 'n emosie soos minagting. Raka kan wegkruip agter magteloosheid, hopeloosheid, betekenisloosheid en ons onsekerhede. Ek moet myself afvra of ek ooit Raka teenoor ‘n ander was? Raka is 'n boelie wat spoeg op alles wat waar, goed en mooi is. Raka is teenwoordig in die stoot en trek van kulturele kragte van baie eeue se houdings van meerderwaardigheid en minderwaardigheid. Daar is tye in ons geskiedenis, soos nou, (“kill the Boer”? ) waar ons die geweld van Raka se vernietigende mag in taalgebruik en waardes ervaar.
Is daar oplossings vir vernietigende minagting? Die antwoord op hierdie vraag verdien nog 'n opstel.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|