Hierdie week het die Afrika-unie 'n strategiese beraad in Malabo byeengeroep ter voorbereiding vir die Amerikaanse G20-presidentskap in 2026. Die agenda is ambisieus en neem lesse uit Suid-Afrika se G20-presidentskap, fokus op Afrika se posisionering binne Agenda 2063, en poog om 'n verenigde kontinentale stem te bou. Die taalgebruik is selfversekerd en die simboliek is ryk.
Maar daar is iets wat die AU se verklaring van 26 April nie noem nie: Toe die Verenigde State vroeër vanjaar beweeg het om Suid-Afrika uit die G20 te sluit en gedreig het om Pretoria te ontneem van 'n presidentskap wat dit pas oorgeneem het, het die Afrika-unie niks gesê nie. Geen communiqué nie. Geen solidariteitsverklaring nie. Nie eens 'n fluistering van kommer deur diplomatieke agterkanale nie. Die kontinent se voorste multilaterale liggaam, waarvan die permanente G20-lidmaatskap juis mede deur Suid-Afrika bevorder is, het weggekyk.
Nie met bitterheid nie, maar met helderheid, behoort Suid-Afrika hiervan kennis te neem.
Pretoria het sy buitelandse beleid lank rondom 'n beginselvaste multilateralisme gebou: die oortuiging dat kollektiewe instellings, reëlsgebaseerde raamwerke en kontinentale solidariteit die beste skuiling teen 'n wisselvallige wêreld bied. Hierdie instink is nie sonder meriete nie. Maar dit is gevaarlik onvolledig. In die nuwe geopolitieke en geostrategiese werklikheid blyk dit dat multilaterale instellings mooiweersvriende is. Hulle versterk jou stem wanneer jy nuttig is, en raak stil wanneer dit duur word om jou te verdedig.
Die geopolitieke omgewing waarin Suid-Afrika nou moet funksioneer, is nie die wêreld waarvoor sy buitelandse beleidsleer ontwerp is nie. Hoe gebrekkig dit ook al was, het die liberale orde ná die Koue Oorlog ten minste die skyn gehandhaaf dat reëls gelyk geld en dat instellings bestaan om kleiner rolspelers te beskerm. Daardie skyn is verby. In die plek daarvan staan transaksionalisme: 'n wêreld waarin verhoudinge volgens hefboomkrag bereken word, waarin handelstoegang 'n onderhandelingsmiddel is, en waarin solidariteit slegs aangebied word wanneer die wederkerige voordeel duidelik is.
Suid-Afrika kan nie in só 'n wêreld wen deur 'n beroep te doen op norme wat die magtiges self reeds laat vaar het nie.
Wat Pretoria eerder nodig het, is 'n nugtere en hardekop-herkalibrering wat multilaterale betrokkenheid as 'n instrument behou, maar ophou om dit as 'n strategie te behandel. Die werklike werk is nou bilateraal. Handelsooreenkomste moet land vir land, sektor vir sektor beding word, op voorwaardes wat Suid-Afrika se werklike vergelykende voordele weerspieël: kritieke minerale, landboukapasiteit, 'n gesofistikeerde finansiële dienstebedryf, en 'n regs- en regulatoriese infrastruktuur waarmee min lande op die vasteland kan meeding. Dít is bates. Hulle moet met dissipline aangewend word, nie opgeoffer word in ruil vir vae institusionele welwillendheid nie.
Net so dringend is verdediging. Suid-Afrika se weermag is al twee dekades lank chronies onderbefonds. Dié besluit het op 'n manier sin gemaak toe die streeksveiligheidsomgewing nog hanteerbaar gelyk het. Dit is nou nie meer die geval nie. 'n Land wat nie geloofwaardig sy eie belange, grondgebied of ekonomiese infrastruktuur kan verdedig nie, het beperkte gewig aan enige tafel – multilateraal of andersins. Belegging in verdedigingsvermoë is nie militarisme nie. In die huidige klimaat is dit 'n voorvereiste om ernstig opgeneem te word.
Niks hiervan beteken dat Suid-Afrika hom aan die AU moet onttrek, BRICS moet versaak, of die instellings wat hy help bou het, moet verlaat nie. Multilaterale forums lewer steeds inligting op, bou verhoudinge en bring soms uitkomste voort wat die moeite werd is. Die Malabo-beraad kan heel moontlik iets nuttigs oplewer. Maar om 'n beraad by te woon, is nie 'n strategie nie. Om die G20 voor te sit, is op sigself nie 'n buitelandse beleid nie.
Die les van die afgelope jaar is eenvoudig, en die AU se stilte het dit doeltreffender geleer as wat enige ontleder sou kon: wanneer die druk toeneem en keuses moeilik raak, beskerm instellings hulself eerste. Suid-Afrika moet dieselfde doen.
Bilaterale hefboomkrag. Belegging in verdediging. Ekonomiese weerbaarheid. Dit is nie ’n terugtog van beginselvasheid nie – dit is die voorwaardes waarsonder beginsels niks beteken nie.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|