Uitverkies, Onbevraagteken, Onaanspreeklik
Teologie vorm Suid-Afrikaanse Christendenke en reaksies rondom Gasa.
Ek skryf baie oor Gasa en Israel se oorlog teen die Palestyne. In Suid-Afrika loop ek my meestal teen 'n muur van kritiek vas as ek skryf dat Israel besig is met 'n volksmoord in Gasa. Die mense raak kwaad en sê ek skryf “bullshit”. Hier is my antwoord oor hoekom ek dink dit gebeur.
In Suid-Afrika ontvou debatte oor Israel en Gasa selde as suiwer politieke of regsbesprekings. Hulle word gefiltreer deur 'n digte weefsel van godsdiens, geskiedenis en identiteit - gevorm deur apartheidera-teologie, hedendaagse evangeliese invloed en diep morele angs. Vir baie Suid-Afrikaanse Christene, veral in evangeliese, Pinkster- en konserwatiewe Protestantse kringe, is steun vir Israel nie bloot 'n beleidsvoorkeur nie. Dit is 'n teologiese verbintenis wat bevraagtekening weerstaan. In die kern van hierdie verbintenis lê 'n kragtige idee: Israel as “die uitverkore volk” wat niks verkeerd kan doen nie.
Die versakralisering van 'n moderne staat
Binne Christelik-Sionistiese wêreldbeskouings wat algemeen in Suid-Afrika voorkom, word Ou Testamentiese beloftes aan antieke Israel gelees as ewig, onvoorwaardelik en regstreeks oordraagbaar na die moderne Staat van Israel wat in 1948 gestig is. In hierdie raamwerk is Israel nie bloot een soewereine staat onder andere nie, dit word verstaan as God se instrument in die geskiedenis.
Hierdie teologiese lens het verreikende gevolge. Palestyne word implisiet uitgebeeld as buitestaanders, teenstanders of struikelblokke vir 'n goddelike plan. Israeliese militêre optrede word geïnterpreteer as goddelik gesanksioneerde selfverdediging. Politieke besluite word heilige dade. Die gevolg is wat beskryf kan word as 'n morele vrystelling: As Israel deur God uitverkies is, word sy optrede by voorbaat as regverdig aanvaar, selfs wanneer dit internasionale reg of basiese humanitêre beginsels skend. Wat psigologies hier gebeur is die “heiligmaking” van 'n moderne staat: politieke mag word met heiligheid beklee en morele bevraagtekening word as geestelike verraad ervaar.
Hierdie standpunt bots ongemaklik met die kern teologie van die Nuwe Testament. Die vroeë Christelike tekste heromskryf die begrip “uitverkiesing” radikaal. In Romeine 9–11 skei Paulus God se verbondstrou van etniese oppergesag. Galasiërs verklaar dat daar in Christus “nie meer Jood of Griek is nie”. In 1 Petrus word die taal van “ 'n uitverkore volk” op die Kerk op aarde toegepas en nie op 'n nasiestaat nie.
Tog behandel baie Suid-Afrikaanse Christene die Nuwe Testament as geestelik universeel maar polities irrelevant. Ou Testamentiese tekste word letterlik toegepas wanneer Israel verdedig word, terwyl Nuwe Testamentiese leringe beperk word tot persoonlike verlossing en kerklike lewe. 'n Vorm van dubbele verbond-denke ontstaan: Universele verlossing aan die een kant en etnies-politieke uitsonderlikheid aan die ander.
Dit is nie samehangende Bybelse teologie nie. Dit is selektiewe interpretasies wat gebruik word om 'n politieke standpunt te beskerm. Die Skrif word 'n skild vir mag, eerder as 'n maatstaf waaraan mag gemeet word.
Die ICJ-saak en die inploffing van regsredenering
Hierdie teologiese lojaliteit help om die verwarring - en dikwels woede - te verklaar wat Suid-Afrika se besluit ontlok het om Israel na die Internasionale Geregshof te neem. Vir baie Christene word die saak instinktief geïnterpreteer as anti-Israel, anti-Joods of ideologies gemotiveer.
Wat egter grotendeels in die openbare Christelike diskoers ontbreek, is 'n basiese onderskeid tussen Judaïsme as godsdiens, die Joodse volk as etniese groep, en die Staat Israel as 'n politieke en militêre rolspeler. Suid-Afrika se optrede is nie in teologie gegrond nie, maar in internasionale reg: Sy eie geskiedenis van apartheid, sy verbintenis tot internasionale solidariteit en sy verpligtinge ingevolge die volksmoordkonvensie. Wanneer teologie regsredenering oorheers, voel aanspreeklikheid te veel soos afvalligheid. Die Geregshof-saak word nie beleef as 'n poging om internasionale norme te handhaaf nie, maar as 'n aanval op God se plan. Miskien die mees onthullende reaksie is die onmiddellike verwerping van die moontlikheid dat Israel 'n volksmoord kan pleeg. Hierdie verwerping vind dikwels plaas nog voordat bewyse oorweeg word.
Die logika is teologies, nie empiries nie. Volksmoord kan, volgens hierdie denke, slegs deur bose, goddelose of heidense akteurs gepleeg word. Dit kan nie logies van toepassing wees op 'n volk wat deur God uitverkies is nie. Dit skep 'n geslote morele sisteem waarin Israeliese lyding erken en geheilig word, terwyl Palestynse lyding geminimaliseer, geregverdig of ontken word. Burgerlike sterftes word aanvaar as tragies maar noodsaaklik.
Hier vervang teologiese uitsonderlikheid etiese aanspreeklikheid.
Die Bybel se eie waarskuwings word gou vergeet
Hierdie selektiewe teologie staan in skerp kontras met die Ou Testament self. Die Hebreeuse Skrifte dring herhaaldelik daarop aan dat uitverkiesing nooit immuniteit beteken het nie.
Israel word – dikwels baie streng - geoordeel vir onreg, geweld en magsmisbruik. Profete soos Jesaja, Jeremia, Amos en Miga veroordeel willekeurige geweld, onderdrukking van die armes en morele hoogmoed. Tog omhels baie Suid-Afrikaanse Christene Israel se uitverkiesing terwyl hulle God se herhaalde eis tot geregtigheid, barmhartigheid en selfbeheersing ignoreer. Die herinnering aan goddelike straf word uitgewis. Israel word verbeel as ewig regverdig; Palestyne as ewig skuldig. God word verkeerdelik as 'n God gesien wat mag goedkeur, eerder as 'n beskermer van die kwesbares.
Verskeie aspekte help om te verduidelik waarom hierdie teologie so maklik posvat. Eerstens is daar 'n apartheidera-nalatenskap. Kerke het eens die Skrif gebruik om onreg te regverdig en die refleks om mag te heilig het nie heeltemal verdwyn nie. Tweedens is daar 'n vrees vir morele kompleksiteit. 'n Duidelike “goed teenoor kwaad”-verhaal is emosioneel makliker as om burgerlike lyding, medepligtigheid en morele dubbelsinnigheid in die gesig te staar. Derdens het Westerse - veral Amerikaanse - evangeliese media en teologie die Suid-Afrikaanse Christelike teologie diep gevorm. Laastens speel identiteitsbeskerming 'n deurslaggewende rol: Om Israel te bevraagteken voel soos om die Bybel, God en jou geloofsgemeenskap self te bevraagteken. Die kwessie word dus eksistensieel, nie bloot eties nie.
'n Oplaaste teenstrydigheid
Die kern teenstrydigheid is baie sigbaar. Baie Suid-Afrikaanse Christene bely 'n diep geloof in 'n God van geregtigheid, maar verdedig dade wat 'n hele bevolking van waardigheid, lewe en hoop stroop. Dit is nie omdat die Christendom dit vereis nie, maar omdat teologie met nasionalisme en mag versmelt is.
Wanneer geloof gebruik word om morele ondersoek stil te maak eerder as om dit te verdiep, is die gevolg nie getrouheid aan die Skrif nie, maar die verloëning van sy mees veeleisende oproep: Om alle mag, heilig of sekulêr, aan geregtigheid te onderwerp.
Nog artikels deur Jurie van der Walt:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Ek is nie op dieselfde bladsy as Jurie se gedagtegang dat Israel skuldig is aan Palestynse volksmoord nie. Diegene wat hierdie standpunt voorstaan vergeet dat Israel die Palestynse bevolking ingelig het van sy planne om die militêre basisse aan te val. Jurie, weet jy hoeveel christen daar onder die Palestyne is en hoeveel Palestyne wel Gasa verlaat het voordat Israel Hamas aangeval het? Daar word geen woord gerep dat na die eerste vredesverdrag dit Hamas was wat die terugkerende Palestynse burgers, veral christene, sommer doodgeskiet het omdat hulle glo "lafaards was" en nie hulleself as martelare opgeoffer het nie. Ek is 'n christen en beslis nie 'n Joodse meeloper nie en glo ook nie dat die Jode die Hemel sal bereik sonder Jesus Christus nie, maar dis 'n ander debat. Israel het in sy reg opgetree en Hamas aangeval.