Waarom moderne diktature al hoe meer dieselfde lyk
Die gedeelde logika agter vandag se mees geslote regimes.
Die ontvoering van Venezuela se president Nicolás Maduro deur die Verenigde State, tesame met die hernude gewelddadige opstande in Iran, het die afgelope weke internasionale aandag skerp gevestig op die aard en funksionering van outoritêre regimes. Hierdie gebeure het nie net vrae laat ontstaan oor magsuitoefening, legitimiteit en staatsgeweld nie, maar ook oor hoe sulke regerings reageer wanneer hulle gesag intern of ekstern uitgedaag word en watter gevolge dit vir hul bevolkings en omliggende streke inhou.
Ten spyte van groot verskille in kultuur, ideologie, geografie en geskiedenis, toon regimes in Venezuela, Iran, Taliban-beheerde Afghanistan en Noord-Korea opvallend soortgelyke patrone van regering. Hierdie ooreenkomste is nie toevallig nie. Dit weerspieël 'n gedeelde outoritêre logika wat regime-oorlewing bo politieke deelname, ekonomiese welstand en individuele regte stel. 'n Vergelykende ontleding van hierdie stelsels toon hoe moderne diktature funksioneer, aanpas en voortbestaan.
Gekonsentreerde mag en die afbreek van aanspreeklikheid
Sentraal tot al vier stelsels is die konsentrasie van politieke mag binne 'n noue elite, dikwels verpersoonlik deur 'n enkele leier of ideologiese gesagsfiguur. In Noord-Korea is staatsmag oorerflik en is dit absoluut. In Iran berus finale gesag by die Opperleier, wat verkose instellings oorskadu. Afghanistan se Taliban het alle verkiesingsmeganismes geheel afgeskaf, terwyl Venezuela verkiesings handhaaf wat wyd gemanipuleer word om die heersende bewind te beskerm.
In elke geval word onafhanklike howe, vrye media en werklike opposisiepartye óf uitgeskakel óf geneutraliseer. Dit verseker dat mag nie betekenisvol bevraagteken kan word nie. Formele staatsinstellings mag bestaan, maar funksioneer hoofsaaklik om besluite wat reeds deur die elite geneem is, te legitimiseer.
Nog leesstof:
Onderdrukking as regeringsinstrument
Al vier regimes steun swaar op dwang en vrees om beheer te behou. Veiligheidsmagte, intelligensiedienste en paramilitêre eenhede is nie bloot instrumente van nasionale verdediging nie, maar kern pilare van politieke mag.
Politieke gevangenskap, verdwyning van opposisieleiers, sensuur en kollektiewe straf is algemene verskynsels. Onderdrukking is nie sporadies nie. Dit is sistematies, ontwerp om verset vooraf te neutraliseer eerder as bloot daarop te reageer.
Hoewel die ideologieë verskil - Islamitiese teokrasie, revolusionêre sosialisme, militante fundamentalisme of nasionalistiese selfstandigheid - vervul hulle dieselfde funksie: om absolute gesag te regverdig en opposisie te delegitimeer. Verset word as verraad, afvalligheid of buitelandse ondermyning bestempel, wat uiterste onderdrukking as 'n bestaansnoodsaak regverdig.
Militarisering van die staat
Nog 'n gedeelde eienskap is die vervlegting van politieke gesag met gewapende mag. Weermagte, milisies of revolusionêre wagte is nie ondergeskikte instellings nie, maar belanghebbendes in die bewind self. Hierdie struktuur ontmoedig hervorming en verhoog die waarskynlikheid van gewelddadige onderdrukking wanneer gesag bevraagteken word.
Gekonsentreerde mag verwring ekonomiese stelsels in al vier lande. Patronaatsnetwerke, sanksie-ontduiking, korrupsie en politieke lojaliteit vervang deursigtigheid en bevoegdheid. Openbare swaarkry word geduld - selfs as 'n beheermiddel gebruik - terwyl regerende elites grootliks beskerm bly.
Die gevolge van hierdie regimes strek ver buite hul nasionale grense en vorm streeksveiligheid, migrasiepatrone en geopolitieke belynings.
Outoritêre regimes eksternaliseer dikwels interne druk deur onstabiliteit na buite hul grense te projekteer. Iran se streeksoptrede - deur gewapende bondgenote in Libanon, Irak, Sirië en Jemen - dien ideologiese sowel as regime-veiligheidsdoeleindes. Noord-Korea se missieltoetse en kernbrinkmanskap funksioneer as afskrikking én as binnelandse legitimiteitsinstrument. Taliban-beheerde Afghanistan wek streeksveiligheidsbekommernisse in Sentraal- en Suid-Asië deur militante bewegings, dwelmhandel en vlugtelingstrome. Venezuela se ineenstorting het buurlande in Latyns-Amerika ontwrig deur massamigrasie en oorgrens misdaad.
In elke geval kweek onderdrukking tuis streeksonsekerheid elders.
Ekonomiese verval en politieke onderdrukking dryf grootskaalse bevolkingsverskuiwings, wat druk plaas op buurlande en streeksinstellings. Venezolaanse migrasie het die demografie van Suid-Amerika merkbaar hervorm. Afghaanse vlugtelinge plaas steeds druk op buurlande soos Iran, Pakistan en ander lande in Sentraal-Asië. Noord-Koreaanse menseregteskendings bly 'n sensitiewe kwessie in Oos-Asië. In Iran lei periodieke onderdrukking tot uitwaartse migrasie, veral onder geskoolde jongmense.
Hierdie bewegings skep langtermyn humanitêre uitdagings, dikwels verpolitiseer deur beide oorsprong- en gasheerstate.
Outoritêre belyning en sanksie-ontduikingsnetwerke
Hoewel nie formele bondgenote nie, leer en ondersteun outoritêre regimes mekaar toenemend, veral in sanksie-ontduiking, toesigtegnologieë, kuberaanvalle en onwettige handel. Venezuela, Iran en Noord-Korea is almal verbind - direk of indirek - aan ondeursigtige finansiële stelsels, ruilhandel en skaduskeepvaartnetwerke wat internasionale sanksies ondermyn.
Hierdie informele outoritêre samewerking verswak wêreldwye afdwingingsmeganismes en dra by tot die ontstaan van parallelle ekonomieë en veiligheidstelsels buite gevestigde internasionale norme.
Ondermyning van streeksnorme en instellings
Outoritêre vergrype ondermyn streeksorganisasies deur straffeloosheid te normaliseer. Menseregtemeganismes, demokratiese handveste en aanspreeklikheidsraamwerke word verswak wanneer magtige state, soos die VSA, China en Rusland, afdwinging ignoreer of veto. Mettertyd ondermyn dit kollektiewe norme en moedig dit ander akteurs aan om soortgelyke praktyke aanvaar.
In streke waar daar reeds swak instellings is, raak outoritêre volhoubaarheid aansteeklik eerder as geïsoleerd.
Laastens is hierdie regimes geneig om politieke konflikte te vries eerder as om dit op te los. Magsoorgange word bestaansgevegte, wat onderhandelingshervorming onwaarskynlik en gewelddadige optredes meer waarskynlik maak. Dit lei tot langdurige onstabiliteit, nie net binnelands nie, maar ook binne die streek, aangesien onopgeloste krisisse meestal dekades lank voortduur.
Nog artikels deur Jurie van der Walt:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.