Wokeïsme is g'n Evolusie van Liberalisme nie
Die woke verskynsel is verkleef met stamdenke en groepsdwang.
Jonah Goldberg van The Dispatch skryf dikwels oor “counterprogramming” oftewel teenprogrammering. Dit behels om weg te doen met die reaktiewe dag-tot-dag nuussiklus en eerder op idees en intellektuele onderwerpe te fokus.
Ek het nie op Substack begin skryf om heeltyd kommentator te speel nie, veel eerder wou ek oor idees skryf. Ek het daaraan gedink om oor die gebeure in Minneapolis te skryf, maar ek het my beter oordeel gevolg. Ek sal wag en eers meer leer voordat ek kommentaar lewer, behalwe om te sê dat dit wat tot dusver gebeur het, tragies was en dat ek ontsteld is oor die uiterstes aan albei kante van politiek in die VSA. Vir nou is dit beter om nie toe te gee aan die impuls om te vinnig met 'n mening vorendag te kom nie. Ek bid dat spanning in die VSA sal bedaar sonder verdere geweld en dat Amerika hierdie oomblik sal oorleef en agter hom sal laat.
Daar was 'n interessante debat tussen Charles Pincourt en die anonieme N.S. Lyons oor of wokeïsme 'n kollektivistiese ideologie is, of 'n individualistiese een. Die onderliggende tema van die debat was liberalisme. (Gereelde lesers van my sal my omskrywing van liberalisme verstaan as die Verligtingsfilosofie van regering deur instemming van die regeerdes, politieke en ekonomiese vryheid, individuele regte en die oppergesag van die reg – alles kernbegrippe wat 'n belangrike rol in die stigting van die Amerikaanse Republiek gespeel het. Dit is egter belangrik om vir nuwe lesers uit te spel dat “liberaal” hier nie sinoniem is met “progressief” of “links” nie.) Lyons, wat simpatiek staan teenoor postliberalisme, sien wokeïsme as die natuurlike voortvloeiing van die Amerikaanse grondlegging. Pincourt, daarenteen, beskou wokeïsme as 'n anti-liberale filosofie of politieke beweging.
Lyons en Pincourt kom elk tot hul gevolgtrekkings deels op grond van hul eie politieke voorkeure, maar dit beteken nie dat een van hulle nie 'n ernstige punt beet het nie. Pincourt verdedig klassieke liberalisme en individualisme, beskou kollektivisme as iets negatiefs, en argumenteer dus dat wokeïsme 'n vorm van kollektivisme is. Lyons, skepties oor klassieke liberalisme, sien wokeïsme as 'n vorm van individualisme. Elkeen verkies om wokeïsme te verstaan as 'n vergestalting van dit wat hy as sleg beskou (onderskeidelik kollektivisme of individualisme).
Soos Pincourt is ek 'n aanhanger van The Road to Serfdom, saam met individuele vryheid, vrye markte en die oppergesag van die reg, en ek is dus geneig om sy kant in die debat te kies. Tog is dit die moeite werd om die ooreenkoms raak te sien tussen hul debat en debatte oor fascisme. Denkers aan die regterkant, hetsy maatskaplik of ekonomies (soos Jonah Goldberg en Friedrich Hayek) beklemtoon die elemente van fascisme wat meer netjies by linkse ideologie as by regse ideologie inpas. Linkse denkers beklemtoon weer die elemente wat meer netjies by regse ideologie inpas. Albei kante het 'n punt beet. In sekere opsigte lyk fascisme ideologies beide links en regs. In A Conflict of Visions beskryf Thomas Sowell fascisme as 'n hibriede ideologie. Al sou dit 'n oorvereenvoudiging wees om hierdie tweespalt tot “linkse middele vir regse doeleindes” te reduseer, vang daardie frase tog iets van die wese daarvan vas.
Net so maak Pincourt en Lyons albei geldige punte oor wokeïsme. Woke-aktiviste gebruik dikwels die taal van individuele outonomie en persoonlike bemagtiging, veral feministiese en LGBTQ+-aktiviste. Daar is woke-argumente wat radikaal kollektivisties klink, en woke-argumente wat radikaal individualisties klink. Pincourt en Lyons spandeer inderdaad heelwat tyd om te stry oor of ras of geslagsidentiteit die belangrikste element van wokeïsme is, aangesien rassepolitiek meer duidelik kollektivisties is, terwyl die transgenderbeweging sterk individualistiese elemente bevat.
“Identiteit vir die individu of die kollektief?”
Vir my lê die kern van wokeïsme nie by ras of seksualiteit of geslagsidentiteit nie, maar by die sintese van al hierdie dinge: interseksionaliteit.
Met die eerste oogopslag lyk 'n ideologie wat rondom identiteit sentreer individualisties. Maar in plaas daarvan om mense as individue te hanteer, bepaal interseksionaliteit dat elkeen van ons volkome gedefinieer word deur die kruising van oorvleuelende identiteitskategorieë (ras, geslag, seksualiteit, ouderdom, ensovoorts) waarin ons val. Ons word nie deur een groep gedefinieer nie, maar deur die somtotaal van al die groepe waaraan ons behoort. Ons lewens word gereduseer tot die “geleefde ervaring” van ons spesifieke interseksionele identiteit.
In interseksionaliteit is dit wat uniek aan ons is, slegs dit wat deur al die groepe waarmee ons onsself kan beskryf, gedefinieer kan word. Die voortdurende vermenigvuldiging van sulke groepe, gebaseer op nuwe hiërargieë van onderdrukking (ouderdomsdiskriminasie, bekwaamheidsdiskriminasie, ensovoorts), dien net om enige werklike gevoel van individualiteit verder te verdoesel. Met ander woorde, ons is nie individue nie, maar eerder uitruilbare, ononderskeibare lede van interseksionele groeperings. In wokeïsme behou die groep steeds voorrang bo die individu. As ons immers deur die som van al die groepe waaraan ons behoort gedefinieer word, behoort die individu aan die groep eerder as om 'n onafhanklike en ondeelbare morele akteur te wees wat oor natuurlike regte beskik.
Lyons wys daarop dat veral die transgenderbeweging vol individue is wat behep is met hul eie uniekheid. Tog lyk dit asof die beweging gedryf word deur mense wat nie tevrede is om bloot hulself te wees nie, en wat lidmaatskap van 'n identiteitsgroep nodig het om hulself as uniek te etiketteer. Om spesiaal te wees, moet hulle deel wees van 'n onderdrukte seksuele minderheid. Hulle het etikette en verwantskapsgroepe nodig. So kry ons terme soos “demiseksueel” ('n heteroseksuele persoon wat nie promisku is nie) en ander sinlose toevoegings tot die LGBTQ-lys. Dit is mense wat nie gemaklik is in hul eie vel nie, en wat voel hulle moet deel wees van 'n seksuele minderheidsgemeenskap om anders of spesiaal te wees.
Volgens woke-logika is die meerderheidskultuur (heteroseksuele mense) die onderdrukkers. Die minderheidskulture is dan die onderdruktes. Verder kan 'n mens net aan een of die ander behoort en dus lê die morele hoëgrond altyd by die onderdruktes (iets wat natuurlik lede van die meerderheidskultuur ongemaklik in hul eie vel kan laat voel). Ek vind dit moeilik om te sien hoe 'n ideologie wat mense in binêre klasse van onderdrukker en onderdrukte verdeel, as individualisties eerder as kollektivisties beskryf kan word.
Lyons wys egter daarop dat wokeïsme 'n sterk klem plaas op “bevryding” en die ontkenning van enige transendente waarheid of biologiese realiteit buite die self. Hy skryf hierdie aspek van wokeïsme toe aan individualisme en aan Verligtingsliberalisme. Inderdaad kan radikale subjektivisme met die eerste oogopslag individualisties lyk. Dit kan selfs lyk asof dit uit die Amerikaanse politieke tradisie spruit, wat van die begin af 'n element van radikale egalitarisme bevat het. Tocqueville het hierdie neiging raakgesien en die gevaar daarvan vooruitgesien.
Maar subjektivisme kan ook as die vrug van iets anders beskou word, naamlik postmodernisme. Die idee dat blote self-identifikasie genoeg is om 'n man 'n vrou te maak (of omgekeerd), sonder enige verandering aan fisiese biologie, is by uitstek postmodernisties. En postmodernisme (historisisme, morele relativisme, repressiewe verdraagsaamheid, ensovoorts) moet gesien word vir wat dit nog altyd was: 'n Aanval op liberalisme. Sommige postmodernistiese denkers het logieserwys selfs tot die ontkenning van die individuele self gekom (saam met vrye wil en die idee dat individuele lewe saak maak). Bewussyn is 'n illusie. Bestaan self is 'n illusie. Dit is die teenoorgestelde van 'n filosofie wat op individuele vryheid en natuurlike regte berus. Verder beklemtoon klassieke liberalisme, met sy oorsprong in die Verligting, die soeke na waarheid en objektiwiteit. Historistiese en subjektivistiese postmodernisme ontken die bestaan van waarheid of objektiwiteit.
Arthur Meltzer, steunend op Leo Strauss, voer aan dat antieke filosowe geglo het sekere waarhede is gevaarlik en moet versteek word. Tradisionele, geslote samelewings het hul bes gedoen om dit reg te kry. In moderne, oop en vrye samelewings glo ons daar is geen skade in ondermynende idees nie, en ons sien niks gevaarliks in die openheid waarvoor antieke filosowe gevrees het nie. Maar alle samelewings het krake in hul fondamente – ook ons s’n – en wanneer daardie krake blootgelê word, kan dit aanvalle aanwakker waarvoor Verligtingsliberalisme nie goeie antwoorde het nie.
“The modern liberal state was invented with the express purpose of transforming our posture toward ideas, of making large moral and religious beliefs – the great source of instability and conflict – as politically irrelevant as possible. The state was placed on a new foundation. Liberal citizens would unite, no longer on the basis of moral and religious agreement, but on the basis of a shared fear of disagreement. The community of beliefs would be replaced by a community of interests”
(Meltzer, Philosophy Between the Lines, bladsy 201).
Volgens Meltzer (weer eens steunend op Strauss) is liberale samelewings op rede gegrond, maar hul openheid – wat juis uit daardie rede spruit – het aanleiding gegee tot twee aanvalle op rede self, uit twee verskillende rigtings. Die eerste aanval het uit die rigting van godsdiens gekom, die voor-moderne grondslag van samelewings. Die tweede het uit historisisme of postmodernisme gekom. Wokeïsme is bloot die jongste weergawe van hierdie tweede aanval. Dit is 'n aanval op sowel rede as liberalisme. Sommige aktiviste sê dit selfs openlik. Terwyl die moderne voorhoede van daardie eerste aanval graag wil glo dat hierdie tweede aanval die produk van rede en liberalisme is, moet dit as iets heeltemal anders en afsonderlik verstaan word.
Dit herinner 'n mens weer aan Hayek, wat bedreigings vir liberalisme gesien het van beide sosialisme en die “troon-en-altaar, bloed-en-grond”-regterkant (wat nie heeltemal teen sosialisme was nie, maar wel teen sosiale progressiwisme). Oor Hayek gepraat, Lyons suggereer dat Hayek en libertariërs dalk in die warm stoel hoort vir die skepping van “hierdie woesteny van ontwortelde vervreemding, narsistiese selfverering en vernietigde gesag.” Dit is 'n vreemde aanklag, aangesien libertariërs nog nooit aan bewind was nie. Gedurende die naoorlogse era het die administratiewe staat gegroei, die ekonomie minder vry geword, en staatsbesteding het die hoogte ingeskiet. Dit is veral waar in die afgelope dertig jaar, toe sogenaamde “vryemarkfundamentaliste” veronderstel was om Washington te regeer.
Dit voel alles te gerieflik – en eerlikwaar te onoortuigend – om libertariërs te blameer. Maar ek verstaan dat Lyons nie van hulle hou nie. Maar 'n mens kan nie al die euwels van die moderne Amerikaanse samelewing op libertariërs, of selfs op klassieke liberales in die breë, se skouers pak nie. Post-liberales sou graag libertariërs vir alles wil blameer, want dit sou hul aanklag teen liberalisme self versterk. 'n Beter argument sou wees om eenvoudig te erken dat teenkanting teen beide libertynisme en progressiwisme nie daarop berus dat hulle dieselfde is nie – want hulle is nie. 'n Mens kan nie atomisering gelyktydig aan administratiewe bestuurstaat-denke én aan 'n ideologie wat die administratiewe staat wil verklein, toeskryf nie.
Trouens, sommige konserwatiewes verstaan dat die verkleining van die administratiewe staat noodsaaklik is om meer ruimte in die burgerlike samelewing te skep vir instellings wat juis teen atomisering beskerm. Post-liberales wil graag beweer dat woke progressiwisme die natuurlike evolusie van liberalisme is, om sodoende die saak te maak vir die afskaffing van liberalisme. Ek dink dit is beter om beide wokeïsme en post-liberalisme as bedreigings vir liberalisme te verstaan.
Lyons, Pincourt en ek stem saam dat liberalisme op 'n morele raamwerk gesteun het wat oor dekades heen verweer is. Waar ons verskil, is oor wie of wat vir daardie erosie verantwoordelik is. Lyons blameer liberalisme self. Maar liberalisme is nie 'n monolietiese filosofie nie. Die liberalisme van Condorcet en Diderot is nie die liberalisme van Burke en Smith nie. Dit sou nuttig wees om meer presies te wees oor wat ons met liberalisme bedoel.
Soos ek aan die begin gesê het, bedoel ek hiermee: 'n Verligtingsfilosofie van instemming van die regeerdes, die oppergesag van die reg, individuele vryheid en natuurlike regte – waaraan ons vryemark kapitalisme en anti-disestablishmentarianism kan toevoeg. Ek vermoed dit is veral laasgenoemde waarteen post-liberales beswaar het, hoewel ek weet hulle individuele vryheid en natuurlike regte ook verdag vind.
“Gevoelens kry oer-voorrang”
In Two Cheers for Capitalism merk Irving Kristol op dat kapitalisme op 'n burgerlike morele orde berus. Die deug van kapitalisme is dat dit slegs voorspoed probeer skep, en nie voorgee om mense te gee wat net godsdiens kan gee nie (soos kommunisme probeer het).
Maar kapitalisme en daardie burgerlike morele orde is deur digters, intellektueles, klerke en die “nuwe klas” as verdag beskou. Digters en intellektueles het beswaar gemaak teen die nuwe orde, veral omdat hulle (saam met priesters) in ouer samelewings 'n beter sosiale posisie gehad het. Hulle het die vryheid om 'n bestaan in die mark te maak as onregverdig en onderdrukkend geïnterpreteer, en het hulle dus beywer om daardie burgerlike morele orde te ondermyn en te dekonstrueer. Sodoende het hulle dit geskep wat Lionel Trilling as 'n “teenstanderskultuur” beskryf het, waarin kunstenaars van alle soorte openlik vyandig staan teenoor die fundamentele beginsels van die regime waarin hulle leef.
Dit is interessant dat Meltzer (weer steunend op Strauss) na die twee afsonderlike aanvalle op rede en liberalisme verwys as “die godsdienstige en die poëtiese,” deels omdat “poësie op baie van dieselfde verskynsels en ervarings as historisisme inspeel.” Net so praat Jonah Goldberg in Suicide of the West van “rock 'n roll” of “romantisisme” en sy aanval op liberale demokratiese kapitalisme.
Al hierdie denkers praat oor dieselfde verskynsel. Die digters, rocksterre en postmoderniste sê vir ons dat ons gevoelens voorrang moet geniet. Ons gevoelens, volgens Goldberg, sê vir ons dat ons eintlik in 'n oerwoud hoort, as deel van 'n stam van jagter-versamelaars – of ons dit besef of nie. Identitarisme, soos Lyons tereg opmerk, is stamdenke. 'n Mens kan selfs so ver gaan as om te sê dat alle kollektivisme stamdenke is; dat alle kollektivisme spruit uit 'n oeroue menslike neiging om die stam bo alles te stel en wantrouig teenoor die alleenstaande individu te wees. Goldberg maak juis hierdie punt. Die enigste werklik nuwe idee, voer hy aan, is die idee dat die individu saak maak, en dat hy of sy toegerus is met die regte op lewe, vryheid en die strewe na geluk. Alle verwerpings van hierdie idee is pogings om terug te keer na 'n antieke, stamgebonde verstaan van die wêreld, waarin die individu geen waarde gehad het behalwe in soverre hy of sy nuttig was vir die stam nie.
'n Mens kan verstaan waarom Lyons wokeïsme as 'n evolusie van hierdie idee misverstaan, gegewe al die gepraat oor transregte en die regte van die ongehoordes. Maar in sy kern ontken wokeïsme natuurlike regte, en verteenwoordig dit 'n terugkeer na 'n romantiese, stamgebonde wêreldbeskouing waarin groepe in 'n nul-sommestryd om mag met mekaar meeding.
“Die blaam is misplaas”
Ek stem volkome saam met Lyons en Pincourt in hul slotsom dat “ons waarskynlik, op een of ander manier, weer ten minste sommige van die morele en psigologiese fondamente sal moet herbou wat klassieke liberalisme vir so lank suksesvol gedra het.”
Lyons sien liberalisme as iets wat homself in 'n sekere sin verslind het. Soos Marxiste van “laat-stadium kapitalisme” praat, het liberalisme glo sy eie morele en psigologiese fondamente ondermyn. Maar is liberalisme werklik te blameer vir die onophoudelike postmoderne aanval op godsdiens en instellings? Is kapitalisme te blameer vir 'n projek wat nie nuut was toe C.S. Lewis daaroor geskryf het in The Abolition of Man nie – 'n projek wat van meet af aan selfbewus anti-kapitalisties was? Hierdie projek is 'n aanval op rede. Van “glo alle vroue” tot “vreedsame betogings” sien ons oral bewyse dat dit ook 'n aanval op die oppergesag van die reg is. Repressiewe verdraagsaamheid (kanselleerkultuur) val vryheid van spraak al 'n dekade lank aan. Slagoffersmentaliteit is 'n aanval op individuele verantwoordelikheid (die burgerlike werksetiek). Elkeen hiervan is 'n manifestasie van wokeïsme.
Wokeïsme is bloot die jongste iterasie van 'n progressiewe, kollektivistiese, sosialistiese projek wat individualisme, liberalisme, burgerlike moraliteit en godsdiens al lank voor ons geboorte aanval. Omdat ons in Amerika is, sal baie van sy aanhangers hulself in die taal en simbole van individualisme toedraai, maar dit is allesbehalwe individualisties. Dit is 'n bedreiging vir liberalisme, vir die Grondwet en vir die Amerikaanse lewenswyse en nie 'n evolusie daarvan nie.
Hierdie artikel is met vergunning van John Grady Atreides vertaal. Besoek sy Substack Carrying the Fire hier.
Nog artikels deur John Grady Atreides:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|