Ek word die afgelope vier jaar dikwels gevra waaroor my proefskrif vir die graad Doktor in die Regte (LL.D.) handel, en ek sukkel altyd om spontaan te antwoord. Nou dat die proefskrif suksesvol voltooi is en ek in Meimaand sal gradueer, is ek in 'n posisie om 'n verbruikersvriendelike oorsig te bied van wat my byna 'n halwe dekade lank akademies besig gehou het.
Hierdie is die eerste, oorsigartikel in 'n nie-opvolgende reeks waarin ek poog om die hoofdele van my proefskrif meer verteerbaar te maak vir diegene wat nie lus is om deur 500 bladsye van akademiese navorsing te worstel nie.
“Transformasie”
Naas miskien slegs “braai” en “misdaad” is die nasionale woord van Suid-Afrika ongetwyfeld “transformasie”.
Ons hoor daagliks dat hierdie persoon of plek of instelling, of daardie kultuur of praktyk of idee, onvoldoende of glad nie “getransformeer” het nie. Die meeste Suid-Afrikaners begryp intuïtief wat geïmpliseer word, maar dit word selde krities oorweeg en ontleed.
In die arena van konstitusionele diskoers – dit wil sê, die debatte en menings van regskenners (hoofsaaklik regsakademici, regters, en soms politici) – is dít juis wat my proefskrif poog om te doen. Want alhoewel ons in alledaagse politiek van “transformasie” hoor, is dit fundamenteel 'n produk van dié diskoers oor etlike dekades, beginnend in die 1980’s.
Gegewe die prominente – oorweldigende – rol wat “transformasie” inneem in die uitsprake van ons hoërhowe, veral die Grondwetlike Hof, en in die denke van ons regspraktisyns en wetgewers, het ek probeer verstaan waar hierdie idee vandaan kom, wat dit werklik behels, en watter implikasies dit vir Suid-Afrika se toekoms inhou.
Dit was onmiddellik duidelik dat die betekenis van “transformasie” vandag byna heeltemal eenvormig is.
Daar was 'n tyd, tot in die 1990’s, toe daar nog betwisting was oor wat die “transformasie van Suid-Afrika” behels. John Hlophe, vandag leier van die opposisie in die Parlement, het byvoorbeeld in 1995 'n Suid-Afrika in gedagte gehad waar die howe en die reg burgerlike vryheid beskerm teen oorywerige staatsmag. Maar teen die 2000’s het selfs Hlophe – saam feitlik al sy mede-deelnemers aan die diskoers – sulke idees laat vaar ten gunste van die alomteenwoordige gerassifiseerde betekenis wat vandag agter daardie term staan.
Wat ook duidelik was, is dat “transformasie” nie net in een veld van toepassing is nie.
Ons hoor dikwels dat 'n werkplek nie “getransformeer” is nie, wat gewoonlik beteken dat die werknemers nie Suid-Afrika se rasse-demografie weerspieël nie, maar dit is nie die enigste konteks waarin hierdie begrip voorkom nie. Grondhervorming – spesifiek onteiening – is ook verweef met die taal van transformasie, net soos vryheid van uitdrukking (in die besonder haatspraakreg), onder vele ander terreine van betwisting.
'n Ideologie van die reg
Dit is nie willekeurig besluit dat Suid-Afrika ná die sogenaamde einde van Apartheid in 1994 ras as 'n sleutelbeginsel van reg en openbare beleid sou bly verhef nie.
Ten spyte daarvan dat baie probeer om dit as natuurlik voor te stel dat indien mense op grond van ras verarm is, hulle op grond van ras bemagtig moet word, faal hierdie skynbaar intuïtiewe stelling sodra daar besef word dat bemagtiging-na-onreg slegs volhoubaar geslaag het op die rug van vrye markte en selfbeskikking. Immers was Suid-Afrika se eie beperkte tydperk van werklike ekonomiese groei ná die einde van Apartheid en vóór die radikalisering van rassewetgewing.
Nee, daar is dus niks natuurlik aan wat besig is om te gebeur nie.
In plaas daarvan het ons 'n grootliks eenvormige, samehangende begrip van 'n stel idees, meer bepaald 'n stel veronderstelde imperatiewe oor wat Suid-Afrika behoort te wees. Dit beteken dat ons fundamenteel met 'n ideologie te make het.
Transformasie, soos dit manifesteer in wat baie opportuniste graag transformerende konstitusionalisme noem, of wat ek (na die leiding van Professor Koos Malan) geneig is om Transformatisme te noem, is die dominante regs-politieke ideologie onder die deelnemers aan Suid-Afrika se konstitusionele diskoers. En dit is moontlik Suid-Afrika se staatsideologie per se.
Hierdie ideologie funksioneer volgens vier onderling-verwante pilare.
Geskiedenis van onreg
Die eerste pilaar is historiese onreg.
Dit is miskien die belangrikste aspek van Transformatisme omdat dit as die legitimeringsmeganisme of metanarratief dien. Sonder die spoke van kolonialisme en Apartheid sou al die oproepe tot transformasie die grootste deel van hul diskursiewe en politieke impak verloor.
Transformatisme en sy aanhangers – wat ek geneig is om transformaniakke te noem – verklaar, gewoonlik sonder 'n argument, dat Suid-Afrikaanse geskiedenis, beskou as alles voor 1994, onherstelbaar boos en verdorwe is. In plaas daarvan om kolonialisme te beskou as 'n natuurlike gebeurtenis wat oral en vir ewig sedert die begin van tyd plaasgevind het, en Apartheid as een van vele manifestasies van min of meer normale outoritarisme wat dwarsdeur postkoloniale Afrika in die twintigste eeu ervaar is, word hierdie periodes van ons geskiedenis voorgestel as die boosste dinge wat moontlik kon gebeur het.
Kolonialisme en Apartheid word voorgestel as gelykstaande aan, indien nie erger nie, as die gruwels van die Holocaust in Nazi-Duitsland, die Holodomor in die Sowjetunie, en die Great Leap Forward in Rooi-China.
Vir die transformaniakke het die blankes 'n streek in vrede en harmonie aangetref en ongeëwenaarde en voorheen-ongekende lyding en boosheid daarnatoe gebring. In hierdie proses het die blanke elite nie bloot diegene onderdruk wat nie soos hulle gelyk het nie, hulle het hulle as “sub-menslik” geklassifiseer. En nie slegs het hulle ernstige skade aan lewens en lewensbestaan aangerig nie, hulle het ook epistemisied gepleeg deur die gesofistikeerde wyses van kennis wat hier aangetref is, te vernietig.
Niks wat vóór 1994 gebeur het nie, behalwe die weerstand teen rassisme, is prysenswaardig, of in baie opsigte selfs noemenswaardig, volgens Transformatisme.
Dat Suid-Afrika Jan Christiaan Smuts opgelewer het, in baie opsigte die man agter die internasionale orde soos ons dit vandag ken, word deur Transformatisme uitsluitlik beskou as 'n voetnota tot die feit dat Smuts nie 'n kosmopolitiese rasse-individualis was nie.
Selfs die positiewe rol wat Suid-Afrika in die globale stryd teen fascisme tydens die Tweede Wêreldoorlog gespeel het, word nie as 'n roemryke oomblik gekarakteriseer nie. Enige praat oor Suid-Afrika tydens daardie oorlog is gegrond in binnelandse rassebeleid.
Alles voor 1994, behalwe die stryd wat deur die African National Congress en sy bondgenote gevoer is, is 'n voetnota tot boosheid. Geen nuanse ten opsigte van Suid-Afrikaanse geskiedenis word as aanvaarbaar geag nie.
Sosiale ingenieurswese
Met historiese onreg as 'n onweerlegbare meta-feit wat alles wat nog ooit in die meer as drie eeue van Suid-Afrikaanse geskiedenis gebeur het kleur, stel Transformatisme voor dat niks wat uit hierdie allesomvattende onreg gebore is, legitiem kan wees nie.
Die reg, politieke vooronderstellings (natuurlik, behalwe die onweerlegbare gesag van die staat), ekonomiese verhoudings, interpersoonlike dinamika, kulturele verskynsels, en selfs die psigologie van individue self, is almal by verstek problematies. En gevolglik moet hulle verander word.
Alles is onderworpe aan verandering. Daar is geen betekenisvolle uitsondering nie.
Daardie komplekse stelsel wat “die samelewing” genoem word, moet herbou word volgens die ideologies voorafbepaalde ontwerp van Transformatisme.
Die staat sal, onder meer, uiteindelik die presiese rasseproporsies dikteer wat in elke bedryf en sektor, elke sportspan, elke skool, ensovoorts, teenwoordig moet wees. Nie net dit nie, maar dit sal ook die presiese mentaliteit dikteer waarmee besighede moet funksioneer, en skole en fakulteite hul kurrikula moet onderrig. Geen ruimte, selfs nie die familie of die psige nie, is te intiem om as vry van die imperatief van transformasie beskou te word nie.
Spontane orde word hoogstens as onvoldoende beskou, en ten slegste as nog 'n manifestering van onreg.
Die reg mag slegs dien om Transformatisme se sosiale ingenieurswese te vergemaklik, en mag nooit as 'n hindernis daarteen beskou word nie.
Die ou beskouing van konstitusionalisme en grondwetlike reg – dat die politieke elite regtens beperk moet word in hul vermoë om hul voorkeure op die samelewing af te dwing – word as verouderd en fundamenteel agterlik beskou. Vir Transformatisme is die rol van reg in die samelewing nie om openbare orde te verseker en die grense van mense se regte te definieer nie, maar om as instrument vir die regering te dien om sy utopiese ontwerpe te verwesenlik.
Ekwiteit en gelyke uitkomste
Indien die rol van reg in die samelewing fundamenteel dié van 'n instrument vir sosiale ingenieurswese is, in watter rigting moet die samelewing dan oorgebou word, in die lig van Suid-Afrika se geskiedenis van onreg?
Transformatisme is selfbewus van sy aard as 'n ideologie van die linkerflank. Afgesien van retoriese versierings maak selfs sy mees “Afrikanistiese” en “konserwatiewe” voorstanders uitsluitlik gebruik van die terminologie en logika van Marxisme en sy latere afsplitsings – wat beteken dat dit nie verrassend is dat die doel waarheen die reg in diens gestel moet word omvattende ekwiteit is nie.
In die hedendaagse spraak word dit as “substantiewe gelykheid” aangedui, om dit te onderskei van die afbrekend-sogenaamde “formele gelykheid” wat aan klassieke liberalisme en ander sentristiese of gematigde wêreldbeskouings toegeskryf word. “Blote” gelykheid voor die reg en gelykheid van regte word afgemaak as instellings wat die onregmatig-verkreë winste van dié wat voordeel getrek het uit historiese onreg beskerm.
“'n Mens kan nie regte eet nie”, verklaar transformaniakke, en dus moet totale staatafhanklikheid die orde van die dag wees. Werklike ekwiteit beteken gelyke uitkomste. Sommige van hulle gaan selfs so ver om te argumenteer dat “verskille” slegs geduld mag word tot die mate dat die gevolge van verskil “kosteloos” is. Slegs kosmetiese verskille is aanvaarbaar – die res moet meedoënloos in utopiese egalitarisme deur middel van staatmag geingenieur word.
Transformatisme beskou ongelykheid en armoede as sinoniem, met ongelykheid as die primêre fokuspunt. Alle staatsprogramme moet gerig wees op die vermindering van ongelykheid, met die stilswyende aanname – ten minste onder die onwetende publiek – dat dit óók 'n vermindering in armoede gaan beteken. In werklikheid is ongelykheid 'n baie spesifieke verskynsel wat, indien dit “opgelos” word, armoede onaangeraak kan laat of selfs kan vererger.
Ook, 'n noemenswaardige “oplossing” vir ongelykheid, wat transformaniakke sedert die vroeë 1990’s verdedig, is diskriminasie teen die sogenaamd bevoorregtes. “Neutrale” of “gelyke” behandeling – formele gelykheid – is onaanvaarbaar, wat beteken dat Transformatisme nie bloot gelykheid voor die reg as onvoldoende beskou nie, maar as 'n aktiewe hindernis vir sy radikale doeleindes.
Maar moenie die sogenaamde “substantiewe gelykheid” as slegs gemoeid met ekonomiese uitkomste beskou nie.
Adam Habib, 'n noemenswaardige transformaniak, het geargumenteer dat post-Apartheid-bemagtigingsbeleid rasgebaseerd moet wees omdat dit nie net tasbaar die onderdruktes moet help nie – dit moet hulle ook “psigologiese bevryding” bied. Indien arm blankes ook kwalifiseer onder regstellende aksie-programme, byvoorbeeld, sou dit armoede nie “ont-ras” nie. Daardie arm blankes, met ander woorde, moet 'n mate van ontbering ondervind sodat arm swartes psigologies en emosioneel bevry kan word.
Pierre de Vos, ook 'n welbekende transformaniak, het in dieselfde gees geskryf dat dit problematies is in hedendaagse Suid-Afrika dat blankes “hulle vel met gemak bewoon”. Die gemak en tevredenheid van blankes in Suid-Afrika is deel van die nalatenskap van Apartheid wat “aangespreek” moet word.
Staatistiese outoritarisme
Al hierdie dinge klink goed en wel, maar hoe? Hoe poog Transformatisme om die reg te gebruik om Suid-Afrika na 'n egalitêre utopie te herbou ná 'n geskiedenis van onherstelbare boosheid?
In hierdie opsig is Transformatisme geensins anders as sy Apartheid-voorganger of enige ander stelsel van outoritarisme in die geskiedenis nie. Die argitekte van Apartheid was nie tevrede met die feit dat 'n oorweldigende meerderheid blankes vrywillig slegs met ander blankes getrou het nie – met uitsonderings so min dat dit skaars opmerklik is – en daarom het hulle dit verbied en die geweld van die staat ingespan.
Net so is al die vorderings wat swart Suid-Afrikaners vanaf die 1980’s begin maak het as gevolg van beduidend verslapte rassebeleid en vrywillige inisiatiewe deur groot besighede, en veral ná 1994, as irrelevant beskou. Verandering kan nie geleidelik en spontaan wees nie. Dit moet onmiddellik en verpligtend wees.
Tydens die oorgang het transformaniakke dit baie duidelik gemaak dat die sentralisasie en gesag van die regering wat onder die Nasionale Party tot stand gekom het onaangetas moes bly. Die mag van die staat moet nie verswak word met regsbeperkings of verwater word met federalistiese ontwerpe nie. Die winste vir beperkte regering in die Grondwet wat ons vandag het waaroor Transformatisme moes kompromie aangaan, word met veragting bejeën, en moes deur ideologies-medepligtige howe “weggelees” word.
Transformatisme onderskryf fundamenteel die sosialistiese beginsel van verenigde mag – in teenstelling met die Westerse skeiding van magte – wat daarop neerkom dat alle ledemate van die staat in tandem moet werk om die gemeenskaplike doel van volledige sosiale herkonstruksie te bewerkstellig. Die howe is geen uitsondering in terme van hierdie imperatief nie, en die begrip van “transformerende konstitusionalisme” het juis ontstaan om 'n mentaliteit van samewerking by die howe met die politieke agenda van die post-Apartheid-regime te induseer.
Transformaniakke soos Albie Sachs en Dennis Davis was tydens en ná die oorgang eksplisiet: indien die howe nie só verbind is aan die staat se nuwe regsideologie soos die uitvoerende gesag en die wetgewer nie, dan moet die howe beperk word. Hulle mag nie beleid dikteer nie. Hulle moet die regering ruim baan gee. Indien die howe egter wel verbind is aan die ideologie, moet hulle beslis nié beperk word nie, maar veeleer uitermate aktivisties wees, en verseker dat die nuwe regering sonder afwyking streng op die nou pad van transformasie gehou word.
Soos Koos Malan uitwys, is dit waarom howe vandag huiwerig is om regsuitdagings teen die substansie van Transformatistiese regslogika te oorweeg. Regters wil dikwels sulke uitdagings nie eers legitimeer nie, en gaan selfs so ver om AfriForum te berispe omdat hulle dit gewaag het om hof toe te gaan om (grondwetlik gevestigde) kulturele regte te probeer beskerm. Maar howe is dikwels gretig om téén die regering uit te spreek in korrupsie- en wanbestuursake, omdat korrupsie en onvermoë uiteindelik die bereiking van Transformatistiese doelwitte ondermyn.
Die samelewing is nie vrygestel nie.
Nie net moet alle ledemate van die staat na Transformatisme werk nie, maar alle sektore van die samelewing moet dit ook doen. Die Wet op die Bevordering van Gelykheid en die Verbod op Onbillike Diskriminasie sê presies dit in soveel woorde. Begrippe van politieke desentralisering of vrywillige burgerlike inisiatief is 'n gruwel, en word as anti-transformasie beskou.
Marxisme en Kritiese Teorie
Die ideologie van Transformatisme is nie 'n inheemse verskynsel nie, ondanks die beste pogings van sommige dekoloniale denkers om voor te gee dat hul aktiwiteite handel oor die totstandkoming van 'n “egte Afrikanisme”.
In werklikheid is Transformatisme saamgestel uit Europese en Amerikaanse dele, en waar beter om te begin as by ortodokse Marxisme?
Die begrip van 'n voortdurende klassestryd totdat 'n radikale ekonomiese herordening bereik word, sit in die hart van Transformatisme se agenda, en baie van Suid-Afrika se rassewette is juis gerig op hierdie doel. Alhoewel private onderneming konsepsueel tot 'n mate geduld word, bly die ideaal dus dat die staat as 'n proletariese voorhoede optree wat selfs eiendom sonder vergoeding kan onteien om Transformatistiese doelwitte te bereik.
Daar is reeds melding gemaak van die sosialistiese beginsel van verenigde mag, wat naatloos uit die Oos-Duitse, Sowjet-, en Rooi-Chinese grondwette ingevoer is terwyl die Wes-Duits-geïnspireerde begrip van “samewerkende regering” as 'n gerieflike fasade gebruik is.
Maar Transformatisme put miskien nog meer uit wat (omstrede) bekend geword het as neo-Marxisme, dikwels geassosieer met die “Frankfurt Skool” van “Kritiese Teorie”. Dit is te wyte aan die besondere rasse- (in teenstelling met suiwer ekonomiese klasse-) dinamika wat in Suid-Afrika aanwesig is.
In hierdie opsig is Antonio Gramsci se konsep van kulturele hegemonie van sleutelbelang.
Gramsci het in wese aangevoer dat die benadeeldes onwetend instem tot hul tweedeklasstatus deur middel van die kulturele hegemonie van die primêr ekonomiese maar ook rasse-elite.
In Suid-Afrika se geval neem Transformatisme aan dat die verfoeilike blankes, wat die streek sedert 1652 besoedel het, die taal self wat almal praat en die algemene gesonde verstand van die samelewing met selfdienende nutswaarde deurdrenk het.
'n Woord en idee soos “meriete” word dus byvoorbeeld ipso facto as anti-transformasie beskou, omdat meriete gesien word as 'n hondefluitjie wat eenvoudig na blanke supremasie vertaal. “Meriete” beteken net dat blankes (of swartes met valse bewussyn) ander blankes bevoordeel, omdat die eienskappe van “blank-wees” in die besondere Suid-Afrikaanse konteks – veronderstel as meer geneig om oor ervaring, vervoermiddels, 'n opvoeding, ens., te beskik – sinoniem gemaak word met 'n “meer merietokratiese keuse”.
Tot die mate dat die benadeelde klas inkoop in die idee van “meriete”, het dit dus valse bewussyn. Die “benadeeldes” verskaf dus implisiete instemming tot hul eie onderdrukking.
Transformatisme tref met ander woorde die wortel van verskeie sosiale verskynsels om af te breek wat dit beskou as die kulturele hegemonie van witheid of kapitalisme. Niks, selfs nie ouerlike gesag of sport nie, is daarvan vry om as 'n produk van kulturele hegemonie geag te word nie, en dus nie vry van verpligte verandering nie.
Postmodernisme
Daar is baie oorvleueling hier met die immer-ondefinieerbare postmodernisme.
Vir postmoderniste is alles in wese relatief, vloeibaar, en buigsaam. Daar is géén reëls nie. Die enigste ding wat saak maak is mag, en wie dit uitoefen.
Wanneer liberaliste of konserwatiewes byvoorbeeld sê dat sosiale ingenieurswese ondeurdag is en nie voorspoed voortbring nie, of dat grondwetlike reg die politieke elite moet beperk in die oplegging van sy wil, sal transformaniakke eenvoudig antwoord met “Sê wie?”, en geen antwoord daarop sal aanvaarbaar wees nie.
Indien ons sê “ekonomie” of “data”, sal hulle daardie antwoord “dekonstrueer” totdat ons by die hele veld van ekonomie arriveer, wat veronderstel word om kultureel afhanklik te wees van blanke ervaring.
Beroep op regsbeginsels sal ook nie slaag nie, omdat hierdie “objektiewe” beginsels op soortgelyke wyse afgemaak sal word as blote uitgroeisels van blank-sentriese beskawing en uiteindelik waardeloos in die “geleefde ervaring” van Suid-Afrika se werklikheid.
Regsrealisme en Kritiese regsteorie
Daar is nog twee noemenswaardige invloede op Transformatisme wat verwant is.
Die eerste is Amerikaanse regsrealisme, wat in wese probeer verduidelik dat wanneer regsbindende besluite geneem word, veral deur regters, die bepalings nie deur handboekreg of skynbaar neutrale regsreëls verklaar kan word nie. Inteendeel, dit is in die regter se eie, heeltemal subjektiewe voorkeure en vooroordele (nie bloot hul vertolkings nie) waar die ware rede vir die besluit gevind moet word.
Regters verdraai regsbeginsels om uit te kom by wat hulle as die “beste” besluit beskou. Regsrealisme het ons opgeroep om dit te erken sodat die komedie kan eindig en almal – regters, litigante, die samelewing – saam die “beste” uitkoms kan vind sonder om voor te gee dat ons met swartletterreg werk.
Toe Amerikaanse regsrealisme egter neo-Marxisme en postmodernisme ontmoet het, is Kritiese Regstudies (Critical Legal Studies, CLS) en sy sibbe Kritiese Rassteorie (Critical Race Theory, CRT) gebore, met hul kernidee dat reg geen eie waarde het nie maar slegs instrumentele waarde, en dat diegene wat die instrument hanteer besluit waarvoor dit gebruik moet word, eerder as dat die instrument sy eie aard en doelwitte definieer.
Vir CLS was “liberaliste” diegene gewees wat die instrument van reg gehanteer het, en hulle het “liberale” uitkomste voortgebring ongeag die teks van regsvoorskrifte. As gevolg van hierdie radikale onbepaaldheid van regsreëls en regte self, sou enige uitkoms ewe legitiem wees, en dit rus op progressiewe prokureurs om te druk vir “sosiaal-regverdige” uitkomste wat nie bloot die ongelykhede van liberale kapitalisme weerspieël nie.
Vir CRT het “witheid” die reg geïnstrumentaliseer om slegs uitkomste voort te bring wat die struktuur van witheid bevoordeel het. Dit het selfs die sogenaamde “oorwinnings” vir swartes tydens die Civil Rights-era ingesluit, want dit was niks meer as witheid wat voorgee om mag prys te gee terwyl dit niks meer as 'n blote papier-oefening in formaliteit gedoen het nie.
Selfs al sê die teks van die Suid-Afrikaanse Grondwet dus byvoorbeeld “Suid-Afrika is gegrond op nierassigheid”, is dit uiteindelik aan die Parlement, regters, en beleidsmakers wat met daardie teks gedoen moet word. Hulle kan dit nakom, ignoreer, of herdefinieer – en hulle het laasgenoemde wel gedoen.
Sosiale doelwitte en oogmerke is bepalend, nie abstrakte en skynbaar objektiewe regsbeginsels en reëls nie. 'n Keuse moet deur die regter gemaak word.
Ja, jy mag dalk 'n reg op privaateiendom in die grondwetlike teks hê, maar die regter is ten volle vry om te besluit (en sal besluit) hoe dit in die praktyk uitwerk. Dit kan beteken dat jou regte gehandhaaf word, of dat die “eiendomsregte” van die persoon wat jou eiendom ingedring het erken en téén jou gehandhaaf word. Dit is eenvoudig 'n subjektiewe keuse wat gemaak moet word, en CLS en CRT – en dus Transformatisme – roep die regter op om hul keuse ten gunste van die sogenaamd benadeeldes te maak, ongeag wat die regsteks, beginsel, of tradisie skynbaar voorskryf.
“Dis alles nét korrupsie, boet!”
Dit is belangrik vir Suid-Afrikaners om te verstaan wat die mense wat ons (wan)regeer as hul (dikwels onuitgesproke) vooronderstellings en leidende verwysingsraamwerke gebruik.
Hierdie artikels oor die begrip van Transformatisme beskou sake hoofsaaklik vanuit 'n regsperspektief, maar lees goed saam met dr. Anthea Jeffery se Countdown to Socialism: The National Democratic Revolution.
En dit is in hierdie verband dat een finale opmerking belangrik is.
Sommiges mag beswaar maak teen die karakterisering van Transformatisme – of inderdaad enigiets – as Suid-Afrika se staats- of regsideologie. Dit het mode geword vir talle om te argumenteer dat die African National Congress en sy dienaars in die staat eenvoudig daar is om hulself en hul netwerke te verryk.
Dit mag wel waar wees.
Inderdaad bevind dié wat glo dat Transformatisme ondeurdag is hulself in 'n uiters bevoorregte posisie in die Suid-Afrika van 2026.
Dekades van korrupsie en onbevoegdheid deur die politieke elite het verseker dat die totalitêre prentjie van Transformatisme wat ek geskets het, grootliks teoreties bly.
Transformaniakke sou graag die samelewing volledig – wortels en al – wou herbou, en hulle rig baie skade aan in die poging. Maar hul eie kriminaliteit en onbekwaamheid, gekombineer met die prysenswaardige veerkragtigheid en sterkte van Suid-Afrikaanse burgerlike- en kommersiële samelewing, verseker dat hierdie totalitêre ambisie nie verwesenlik word nie.
Die voorwendsels, fasades, en rasionaliserings waaronder die politieke elite vandag hul werk verrig, is egter nie irrelevant nie. Alhoewel die primêre motivering vir baie van hulle selfverryking en patronaatskap mag wees, val hulle noodwendig terug op die raamwerk van Transformatisme wanneer hulle wel by geleentheid met die sake van die staat besig raak – die opstel van regulasies, die ondertekening van internasionale verdragte, ensovoorts.
Met ander woorde, indien ons dieselfde korrupte kaders en kamerade gehad het wat ons regeer, maar hul agtergrond-ideologie was dié van laissez-faire vryemark-kapitalisme, sou Suid-Afrika vandag in 'n baie ander posisie gewees het. Die kamerade sou moontlik steeds die openbare fiskus leeg roof, maar gewone besighede sou kon werk skep en belê, en gewone mense sou kon spaar en verbruik na hulle voorkeur.
Ideologie maak saak, selfs al staan dit nie voorop in die gedagtes van dié wat daardie voorskrifte uitvoer nie.
Terwyl u my vergesel op hierdie reis om Transformatisme te verstaan, sal u baie kenmerke van hierdie besondere ideologie opmerk wat nie in die wêreld van teorie gebly het nie, maar wat u in u beursie en in die toekoms van u kinders prakties reeds voel.
Martin van Staden is die Beleidshoof van die Vryemarkstigting. Hierdie artikel het oorspronklik in Engels in die Daily Friend verskyn. Dit is deur die outeur na Afrikaans vertaal en met toestemming hier gepubliseer.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|
Martin, dis duidelik waarom jy jou doktorsgraad gaan verwerf. Dis ook uiters veblydend dat jy die proefskrif kon uitpak en makliker verteerbaar kon maak in nie-akademiese taal. Nie almal is daartoe in staat nie. Persoonlik is dit vir my 'n riem onder die hart dat dit in Afrikaans gedoen is. Ek kom uit die akademiese era van die laat sewentigs van die vorige eeu, toe ons onsself nog kon verlustig in onderrig in Afrikaans aan sekere universiteite. Jou geslag se Afrikaansmagtiges sal help dat Afrikaans ook nie as akademiese taal onder sal gaan nie. Ek is juis 'n stewige en ywerige ondersteuner van OntLaer, wat ek voel ook in daardie doel slaag. Dis ook opwindend om stemme te hoor wat nie geïndoktrineer is deur wat ek losweg "linkse denke" sal noem nie. Jy het baie voorbeelde van sulke denke en ideologieë en sosiale ingenieurspraktyke genoem, wat voortgevloei het uit dit waarna ek as linkse denke verwys het. Ek volg jou bydraes met groot waardering via bykans elke sosiale media-formaat waar jy baie aktief is...