Oor Vooroordeel, Boeliegedrag en Stamhandhawing
Hoe Kritiese Teorie die liberale gesprek vervang het.
Oor die afgelope paar jaar het ek 'n tendens in aanlyn gesprekke begin opmerk wat aanvanklik net soos 'n neiging gelyk het, maar nou amper soos 'n vaste draaiboek begin voel.
Beskuldigings van vooroordeel (bigotry) was vroeër jare seldaam wanneer omstrede onderwerpe gedebatteer is. Maar vandag word enige standpunt wat effens van die uiterste kultureel-linkse ortodoksie afwyk, onmiddellik as “-fobies” of “bigotted” gebrandmerk. Ek is self al baie lank links-liberaal en dit het my daarom lankal verwar én diep ontstel. Terwyl ek probeer om opreg en te goeder trou aan sulke debatte deel te neem, het ek besef dat hierdie skakelings eenvoudig nie opbouend kan wees nie, omdat die beskuldigings van “-fobie” en “vooroordeel” nie bedoel is om oortuigend te wees nie.
Hulle dien 'n heeltemal ander retoriese doel, naamlik om huidige en potensiële andersdenkendes terug na die ortodokse siening te druk. Dit word gepoog deur die kosbare selfbeeld van linksgesindes regstreeks te teiken. Vir linksgesindes is hul selfbeeld as morele mense en hul insluiting in die intellektuele “uitverkorenes” belangrik en verskaf vir hulle 'n gevoel van morele meerderwaardigheid.
'n Ketter se Klaaglied
Vir jare het ek, as 'n letterlike kaartdraende lid van die kulturele en politieke linkses, geglo dat heterodoksie veel makliker aan die linkerkant as aan die regterkant verdra word. En voor die sogenaamde “Great Awokening” was dit moontlik waar. Al was die onvryheids- en onverdraagsame strome in linkse denke reeds duidelik toe ek in die 1990’s met nagraadse studie besig was, het genoeg van die intellektuele anargisme van die 1960’s voortbestaan totdat Postmodernisme en Kritiese Teorie die breër spektrum van linkse politieke denke van die 20ste eeu begin verdring het.
Miskien was dit omdat ek, as iemand wat (van vroeg af en lank reeds) vir gay-regte veg (ek het in die 1980’s Pride-optogte gestap terwyl my vriende om my dood is), self nie tot onlangs werklik heterodokse sienings gehad het nie. Hoe dit ook al sy, as iemand wat vir 'n dekade lank kritiese denke doseer het en wat opregte, intellektuele debat bo morele pronkerigheid waardeer, was ek verstom en geskok oor hoe die linkerkant net so sensuurgedrewe en puriteins geword het soos die godsdienstige regterkant.
Die eerste salvo in enige aanlyn-uitruiling bevat dikwels beskuldigings van vooroordeel, fobies en allerlei “ismes”. My vraag is: hoekom? En, dalk belangriker, is daar enigiets wat daaraan gedoen kan word? Hierdie artikel probeer ondersoek hoe die linkerkant die hoofaanklaer van morele verdorwenheid geword het en of daar enige uitweg uit hierdie moeras is.
Magsleemtes
Die vervanging van werklike etiese beginsels met Kritiese Teorie-gebaseerde ontledings het 'n diep leemte van betekenis aan die linkerkant gelaat.
Universele beginsels soos menseregte, burgerregte, gelyke geregtigheid en gelyke geleenthede is vervang deur die teorie se binêre onderdrukker/onderdrukte-ontleding, wat geen ruimte laat vir liefde, geregtigheid of vooruitgang nie. Wat bly oor wanneer jy hierdie normatiewe waardes weggooi en dit vervang met die idee dat die enigste ding wat enige sosiale stelsel uitdruk, onderdrukkende mag is? 'n Leemte. 'n Mag-vormige leemte.
Dus, wanneer mag die enigste ding is wat tel, is die enigste ding wat die moeite werd is om uit te druk ook mag. Volgens Teorie word mense nooit oortuig nie, net gedwing. Argumente ten gunste van billikheid is net nog 'n vorm van onderdrukking; dit is bloot irrelevant. Die enigste ding wat oorbly, is sosiale beheer. Dit is uiteindelik wat beskuldigings van vooroordeel tans aan die linkerkant is: 'n Erkenning dat jy nie besig is met 'n proses van oorreding nie, maar met 'n proses van handhawing van stamkonformiteit.
Hoe “Krities” vir “Liberaal” Verruil is
Om te verstaan hoekom dit gebeur, moet ons die meganisme diagnoseer. Die huidige neiging tot sensuur is nie net 'n lukrake greep na puriteinse moraliteit nie (al is die meganismes van puritanisme openlik daar vir almal om te sien), dit is die voorspelbare eindpunt van 'n filosofiese truuk.
Die linkerkant het stadig, en toe skielik, sy tradisionele intellektuele gereedskapkis verruil. Die nuwe gereedskap is nie bloot anders nie, dit is fundamenteel onversoenbaar met die ou stel. Dit is epistemologies parasities: dit floreer op die gasheer van liberalisme (wetenskap, rede, universalisme) terwyl dit terselfdertyd die fondamente ondermyn wat daardie gasheer lewend hou.
Kom ons kyk eers na wat ons verloor het in die liberale gereedskapkis. Ek bedoel nie “liberaal” as in 'n groot-L Demokratiese partylid nie, maar “liberaal” in die groter tradisie van die Verligting, die wetenskaplike revolusie en (uiteindelik) die Burgerregtebeweging. Hierdie raamwerk is gebou op 'n paar kern, radikale waardes: universalisme (die oortuiging dat beginsels soos geregtigheid en menseregte op alle mense oral van toepassing is, nie net op 'n spesifieke groep, tyd of plek nie), individualisme (die idee dat die individu, nie die groep nie, die primêre draer van regte en handelingsvermoë is—al moet ons ook verstaan hoe ons in groepe leef en optree) en oorreding (die oortuiging dat eerlike rolspelers met goeie trou deur rede, bewyse en argument kan probeer om nader te beweeg aan 'n gedeelde, al is dit onvolmaakte, waarheid).
Dit is hierdie gereedskapkis wat die kritiese vermoë moontlik gemaak het. Soos ek elders aangevoer het, was die groot sosiale geregtigheidsbewegings in wese diep liberale projekte. Martin Luther King jr. se “I Have a Dream”-toespraak was nie 'n verwerping van die Amerikaanse credo nie; dit was 'n eis dat Amerika eindelik daaraan moes begin voldoen. Hy het nie die Onafhanklikheidsverklaring afgetakel nie, hy het die belofte daarvan kom opeis. Hierdie raamwerk is korrigerend: dit maak werklike vooruitgang moontlik omdat dit 'n universele maatstaf bied waarteen ons die tekortkominge en mislukkings van ons tyd en dié voor ons kan meet.
Kyk nou wat ons in ruil daarvoor gekry het: Die “kritiese” gereedskapkis. Om eerlik te wees, hierdie raamwerk het uit 'n legitieme kritiek op liberalisme se tekortkominge ontstaan. Maar soos met baie kritiese projekte is die uitkomste uiteindelik bytend en korrosief, en dit het geen redelike, konstruktiewe einddoelwitte nie.
Ons begin by Foucault se Mag/Kennis-verhouding. Foucault se kernstelling was dat “kennis” en “waarheid” nie neutrale feite is wat ons ontdek nie, maar produkte van magstelsels is wat geskep word om hul eie beheer te behou. “Rede” is in hierdie siening nie 'n universele werktuig nie, dit is slegs een spesifieke “diskursus”—dikwels 'n “wit”, “manlike”, “Westerse”—wat gebruik word om ander “wyses van ken” te snoer en te marginaliseer. Dit was die eerste suurbad vir enige idee van universele waarheid.
Toe kom Derrida se dekonstruksie. Hy het geargumenteer dat alle tekste en konsepte op wankelrige binêre opposisies (man/vrou, rasioneel/emosioneel, ensovoorts) gebou is en hul eie teenstrydighede bevat. Hierdie “spel van tekens” kan intellektueel verslawend wees vir dié wat nie oor die kritiese denkvaardighede beskik om die selfkontradiksies raak te sien nie, maar sodra dit as 'n politieke program toegepas word, los dit wat Derrida “metanarratiewe” noem op — die grondliggende verhale wat ons vir onsself vertel, soos “Vooruitgang”, “Geregtigheid”, “Waarheid” en “Mensheid”.
Die laaste, noodlottige stap was die toepassing hiervan (Pluckrose, 2022). Denkers soos Foucault en Derrida was hoofsaaklik beskrywend en akademies. Hul volgelinge was irriterende gespreksgenote by die fakulteitskantien, maar het min bedreiging buite die universiteit ingehou. Die toepassing van postmodernisme in die vorm van kritiese rasseteorie, queer-teorie, gestremdheidstudies, postkoloniale studies en interseksionele feminisme het hierdie beskrywende skeptisisme egter in 'n voorskriftelike politieke projek verander. Dit het al die nuanses rondom mag tot 'n simplistiese, eksklusiewe onderdrukker/onderdrukte-binêr afgetakel. Elke persoon, elke teks, elke interaksie móét deur hierdie enkele lens gefiltreer word. Jou identiteit, jou groepsaffiliasie, is jou bestemming.
Dit is hoe ons by ons huidige posisie uitgekom het. Wanneer jy “Waarheid” met Derrida dekonstrueer, “Rede” met Foucault as mag ontmasker, en daardie mag dan op 'n rigiede groep-identiteits-binêr projekteer, wat bly oor? Niks. Nonsens en betekenisloosheid. Dit is die intellektueel en emosioneel uitgedroogde wêreldbeeld waaroor ek elders geskryf het. Daar is geen gemeenskaplike grond meer nie. “Mensheid” is 'n fiksie. “Geregtigheid” is net 'n ander woord vir een groep se mag. Al wat oorbly, is groepsaffiliasie en die wil tot mag. In so 'n wêreld is oorreding logies onmoontlik. Jy kan nie met “'n rassis” of “'n transfoob” deur rede praat nie, want hul “rede” is volgens Kritiese Teorie eenvoudig 'n instrument van hul “voorreg”. Hul teenkanting kan gerieflik as kwaadwillig opgestel word, want in Kritiese Teorie bestaan daar geen goeie trou nie— veral nie van iemand wat nie in die presies-beskrewe maniere onderdruk word wat “Teorie” as geldig erken nie. Die enigste ding wat oorbly, is om hulle tot nakoming te dwing.
Beskuldigings van “Vooroordeel” as Sosiale Tegnologie
Sodra oorreding van die tafel af is, bly daar net een werktuig oor: die beskuldiging. In die wêreld van toegepaste Kritiese Teorie is die aanklag van “vooroordeel”— of dit nou rassisme, transfobie, vrouehaat, ensovoorts is— nie 'n stelling wat oop is vir debat nie. Dit is 'n sosiale tegnologie, 'n wapen ontwerp vir 'n stelsel waarin slegs mag saak maak.
Eerstens is die beskuldiging opvoerig, nie beskrywend nie (aanhangers van Kritiese Teorie is dol oor opvoerigheid). 'n Tradisionele beskuldiging (“Jy is 'n dief”) is beskrywend. Dit maak 'n stelling oor die werklikheid wat teen bewyse getoets kan word (Het jy die beursie gevat? Is daar 'n video-opname?). 'n “Kritiese” beskuldiging (“Jou siening is rassisties”) is 'n opvoerige uiting in die tradisie van J.L. Austin. Die doel is nie om die werklikheid te beskryf nie, maar om 'n nuwe werklikheid te skep. Dit is 'n taalhandeling wat bedoel is om iets te doen: om reputasieskade aan te rig, om iemand se platform af te neem, om die teiken sosiaal te kanselleer. Dit is nie 'n argument nie, dit is 'n sosiale-media-vriendelike towerformule.
Dit lei tot die beskuldiging se belangrikste logiese kenmerk, naamlik die onweerlegbare strik van die soort denke. Dit is die self-seëlende drogredenasie wat enige sinvolle gesprek onmoontlik maak. Dit is die meganisme van boeliegedrag, en dit werk in drie stappe.
Stap 1: Die beskuldiging word gemaak (“Jou stelling is X-isties”).
Stap 2: Die teiken, wat nog volgens die ou liberale reëls van oorreding opereer, probeer hulself verdedig met rede, nuanse of bewyse (“Dit is nie wat ek bedoel het nie. Hier is my data. Hier is my beginselvaste argument…”).
Stap 3: Hierdie poging tot selfverdediging word onmiddellik as onweerlegbare bewys van skuld herverpak. “Jou defensiewe houding is net jou wit broosheid” of, “Jou ‘besorgdheid’ is transfobiese geweld” of, “Jou berusting by ‘logika’ en ‘data’ is epistemiese onderdrukking en bewys dat jy in jou voorreg belê is.”
Dit is 'n klassieke Catch-22. Daar is geen toelaatbare reaksie nie. As jy stilbly, is jy medepligtig. As jy jou verdedig, bewys jy jou skuld. Die meganisme is nie ontwerp vir debat nie. Dit is 'n ritueel van veroordeling.
Dit ontbloot die ware funksie daarvan: stamhandhawing. As die beskuldiging nie werklik vir die teiken bedoel is nie — omdat die teiken geen werklike manier het om daarop te reageer nie — vir wie is dit dan bedoel? Vir die gehoor.
Die beskuldiging dien as 'n openbare opvoering met twee hoofdoelwitte. Eerstens dien dit as 'n reinheidsein van die aanklaer, 'n manier om hul eie deug en korrekte ideologiese belyning ten toon te stel. Tweedens, en belangriker, is dit 'n bedreiging aan die res van die in-groep. Dit is 'n kragtige, openbare demonstrasie: “Dít is wat met ketters gebeur. Dít is die lot van diegene wat die verkeerde vrae vra of van die lyn afwyk. Konformeer, of jy is volgende.” Dit is stamkonformiteits-handhawing. Dit is 'n 'n goedkoop maar uiters doeltreffende polisiemeganisme wat noodsaaklik is om ideologiese eenvormigheid te handhaaf in 'n stelsel wat, nadat dit rede weggegooi het, geen ander manier het om dit te doen nie.
Die stelsel misluk
Hierdie mag-alleen-raamwerk is nie net logies inkonsekwent en vervreemdend nie, maar ook moreel én pragmaties rampspoedig. Dit verraai uiteindelik juis die groepe wat dit beweer om te bevry.
Die mees perverse en neerhalende uitkoms is dat dit die sogenaamde “onderwerpe” van hul agentskap ontneem. 'n Stelsel wat skynbaar gebou is om onderdruktes te bevry, ontsê hulle enige greintjie agentskap of individuele outonomie. Deur individue (of hulle nou swart, vroulik, gay of trans is) as blote produkte van onontkombare “strukture” van onderdrukking af te teken, reduseer dit hulle van handelaars tot blote reaktante. Hul enigste “egte” stem is die “geleefde ervaring” van hul eie slagofferskap.
Dit is diep ontmagtigend. En beledigend. Dit ontken die moontlikheid van individuele veerkragtigheid, prestasie of onafhanklike denke. Dit ontken selfs die moontlikheid van meningsverskil. Wat is 'n swart konserwatiewe persoon? Wat is 'n geslagskritiese feminis? Binne hierdie raamwerk is hulle nie legitieme andersdenkendes nie, hulle is objekte van bejammering of minagting, slagoffers van “valse bewussyn” of “geïnternaliseerde onderdrukking”. Hulle is “verraaiers” van hul groep. Dit vereenvoudig die komplekse en diverse werklikheid van die menslike ervaring tot 'n enkel, eensydige narratief van slagofferskap.
Daarby vervreem hierdie stelsel sy bondgenote. 'n Politieke beweging wat nie koalisies kan bou nie, is gedoem om te misluk. Hierdie stelsel funksioneer met 'n hermeneutiek van agterdog. 'n Konstante, paranoïese soeke na onreinheid in sy eie geledere. Dit skep 'n sirkelvormige vuurpeloton. Dit stoot juis die goeie trou rolspelers weg: die klassiek-liberales, die onsekeres en die agnostici wat noodsaaklik is vir enige robuuste politieke beweging.
Dit eis 'n ideologiese perfeksie wat onmoontlik is om na te kom, nie in die minste nie omdat die omskrywings van wat “problematies” en “skadelik” sou wees voortdurend in beweging is en al hoe meer verfyn en verstrengel raak. Gister se bondgenoot is vandag se bigot omdat hulle hul terminologie nie vinnig genoeg opdateer het nie. Dit is nie solidariteit nie, maar 'n klimaat van vrees. Dit leer potensiële bondgenote dat geen mate van goeie trou ooit genoeg sal wees nie, sodat die enigste rasionele keuse uiteindelik is om heeltemal te onttrek.
Ten slotte is die raamwerk moreel én pragmaties bankrot. Moreel gesproke is dit die ad hominem-drogredenasie wat in 'n pseudo-filosofiese stelsel uitgewerk is. Dit kritiseer nie die argument nie, dit kritiseer die identiteit van die spreker. Dit is die essensie van “standpunt-epistemologie”—die idee dat iemand se sosiale posisie (soos ras of geslag) bepaal tot watter waarheid dié persoon toegang het. Dit is 'n logiese dwaling wat as geleerdheid vermom word in ondeurdringbare akademiese prosa.
En prakties werk dit bloot nie. Dit oortuig niemand. Dit wen geen nuwe ondersteuners nie. Dit verhard net die opposisie, gee die regterkant eindelose ammunisie en laat die aanklaers self regverdig en magtig voel. Dit bereik geen tasbare, werklike vooruitgang vir die groepe vir wie dit blykbaar veg nie. Dit maak die linkerkant swakker, meer gefragmenteerd en hopeloos gefikseer op interne reinheidstoetse eerder as op die bestryding van hul werklike politieke teenstanders. Dit is 'n politieke doodloopstraat.
Nog leesstof
Herbevestig die Liberale Gereedskapskis
Hoekom het die linkerkant so sensuurgedrewe geraak? Omdat die dominante intellektuele raamwerk wat dit aangeneem het (Toegepaste Kritiese Teorie) oorreding as 'n liberale fiksie verwerp en mag as die enigste bepalende faktor beskou.
Die betekenisloosheid wat gelaat is ná die dekonstruksie van universele waardes, is gevul met die enigste ding wat Kritiese Teorie erken: magsdrang oftewel die wil tot mag, uitgeleef as stamkonformiteit. Die beskuldigings is slegs die simptome van hierdie siekte. Is daar enigiets wat daaraan gedoen kan word? Die uitweg is nie om oor te gee nie, en ook nie om onliberale praktyk met nóg meer onliberalisme te beveg nie. Die uitweg is deur die probleem, nie om dit te probeer omseil nie.
Eerstens moet ons weier om die raamwerk te aanvaar. Dit is die belangrikste stap. Moenie vir die skare om verskoning vra nie. Moenie die terme van die onweerlegbare beskuldiging aanvaar nie. Moenie aan die ritueel deelneem nie. Stel jou standpunt kalm, duidelik en eties. Moenie in die strik ingetrek word nie. Die strik werk net as jy die uitgangspunt daarvan aanvaar. Sê wat jy dink nodig is, wys op die kwaadwilligheid van die beskuldiging, en stap dan weg.
Tweedens moet ons doelbewus liberale beginsels herbevestig. Dit is die moeilike, konstruktiewe werk. Ons moet die fondasie herbou wat ons toegelaat het om te erodeer. Dit beteken om die individu weer as die draer van regte, nie die groep nie, te sentreer. Dit beteken om vrye ondersoek en uiteenlopende standpunte weer as die enjins van vooruitgang te waardeer. En dit beteken om terug te keer na die moeilike, volwasse projek van oorreding (hoe onvolmaak dit ook al is) as die enigste etiese pad vorentoe in 'n pluralistiese samelewing.
Laastens moet ons goeie trou beliggaam. Die enigste manier om 'n stelsel wat op boeliegedrag berus, te verslaan, is om te weier om geboelie te word én te weier om self 'n boelie te word. Dit beteken om die beskuldigings te verduur, om die tipe opregte gesprek te voer waarvan Kritiese Teorie ontken dat dit enigsins moontlik is, en om vas te staan.
Die solidariteit wat ek gevoel het toe ek in die 1980’s saam met ander marsjeer het — 'n noodsaaklikheid gebore uit pes en vervolging — was kragtig juis omdat dit inklusief was. Dit was 'n oproep tot insluiting in 'n gedeelde mensheid, 'n eis om as volledig menslik én volledig individueel gesien te word. Die vreugdelose, mag-obsessiewe raamwerk van Kritiese Teorie is steriel en beperkend.
Ons móét ons pad terugvind na 'n politiek wat op daardie gedeelde menslikheid gebou is en nie een wat se enigste doel is om alles uitmekaar te skeur nie.
Nog artikels op OntLaer:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
 | A guest post by
|