Om een of ander simpel rede het ek besluit om verlede Saterdag aan 'n bergmarathon1 deel te neem.
Hierdie spesifieke wedloop staan bekend as die Brocken-Marathon, 'n uitmergelende proses waartydens jy in die naam van pret jou ewig-ouerwordende lyf teen die goeie advies van jou geliefdes en die ernstige waarskuwing van jou knieë nietemin by die hoogste berg in Noord-Duitsland opsleep. Bo mag jy vir 'n oomblik die stormsterk winde en die vriespuntlugtemperatuur geniet, voordat jy, ten spyte van al jou spiere se luidkeelse klaagliedere, jou pad terug ondertoe moet vind, waar 'n koue buitelugstort en 'n alkoholvrye bier vir jou wag.
Benewens die eksterne swaarkry is daar natuurlik die konstante sielswroeging wat jy moet deurvoer om jouself daarvan te oortuig dat jy in elk geval verder van die beginpunt af is as die eindpunt, en maar netsowel kan deurdruk. Die binnegesprek wat jy met jouself voer tydens 'n marathon het baie in gemeen met die binnegesprek wat jy met jouself sou voer as jy noord van Rivoniaweg op die N1 in die verkeer vassit: Jy weet dat jy later gaan opdaag as wat jy gedink het, jy weet dat jou vrou al lankal vir jou wag, jy weet dat jy beter moes voorberei - nietemin kan jy nou niks daaraan doen nie. Jy sit nou met die tameletjie, jy moet hom maar deurkou.
Een voordeel van hierdie uitmergelende voetjie-voor-voetjie-proses is die oorvloedige tyd vir nabetragting wat dit bied. Skielik, dalk in 'n poging om my denke van die kloppende pyn in my bobeen af weg te lei, skiet een of ander diep deel van my brein my toe met die ou gesegde: Montani semper liberi - bergklimmers is altyd vry. Hierdie spreuk, wat aanvanklik in Switserland onder bergklimmers in die Alpe bekend geraak het, en toe in 1863 as amptelike leuse van Wes-Virginië (West Virginia) aanvaar is, klink natuurlik romanties. Die vryheid van die piekesoeker, onverpoosd op pad na hoër hoogtes en beter blikke op ouer stede en dieper valleie… ensovoorts. Soos wat 'n mens teen die berg opstrompel voel jy nie noodwendig vryer nie, soms voel jy sommer net uitgeput, maar die spreuk dra nietemin waarheid en krag. Daar is vir seker 'n lansie te breek vir die pioniers en avonturiers wat die alledaagse graag agterlos - so is die leuse natuurlik ook bedoel. Die bergklimmer kan nie gekeer word nie, die beperkings van geografie en selfs van politieke grense is vir die bergklimmer 'n uitdaging eerder as 'n verbod. Hierdie tipe vryheid is vryheid van gebondenheid, dalk sou my regsgeleerde mederedaksielede dit negatiewe vryheid wou noem - en hulle sou reg wees - maar ek dink dit gaan verder.
Die bergklimmer. Die persoon wat vrywillig die veiligheid en gemak van gelyke grond en voorspelbare waterbronne agterlaat vir die onbekende en gevaarlike pieke wen meer as net afstand tussen homself en die regulasies van die dag. Hy wen ook perspektief. Der Brocken, die berg waar my bogenoemde gekners van tande plaasgevind het, word reeds in 1176 genoem, dit het in 1777 so 'n indruk op die jong Johann Wolfgang von Goethe gemaak, dat dit in sy wêreldberoemde Faust die woonplek van die boosheid en die vergaderplek van hekse word. Bykans twee eeue later het die berg skielik die grens tussen Wes- en Oos-Duitsland geword. Vir verskillende generasies het die berg verskillende dinge beteken, ten spyte daarvan dat hierdie neweskikkende belangrikheidshoofstukke niks aan die berg gedoen het nie.
Die berg het hom nie daaraan gesteur dat verskillende konings en heersers hom as hul eiendom benoem het nie. Die berg het nie omgegee oor Goethe se Faust nie. Die berg het nie omgegee vir die demokrasie aan sy westekant of kommunisme aan sy oostekant nie, en die berg het vir seker nie omgegee dat ek Saterdag teen hom opgesukkel het nie. In daardie sin word montani semper liberi veel eerder 'n positiewe vryheid, 'n vryheid na iets eerder as van iets. Wie berge klim word vry, juis omdat die bergklimmer besef hoe klein en nietig hy is, hoe min hy saak maak. So majestueus en magtig is die berg, dat hy selfs die mees beroemde klimmer altyd sal sien kom en gaan. Die bergklimmer word bevry van sy eie grootheidswaan. Hy is vry om met sy eenvoudige lewe aan te gaan, nou skielik meer bewus van sy kleinheid, sy nietigheid. As 'n mens so na die berg kyk, dan wil mens amper met Totius saamvra: Wat is die mens?
Benewens die berge van klip en grond, is daar natuurlik ook sosiale en ideologiese berge. Moeilike idees wat elke generasie opnuut vir homself moet ontdek en bestyg. Verlede week se OntLaer het oudergewoonte nie teleurgestel as dit kom by pogings om die berge van kennis en begrip uit te klim nie.
Ek het gevind dat Frederik baie van my eie gedagtes in woorde saamgevat het wat ek self nog nie kon vind nie.
“As ons bereid is om kwalitatiewe navorsing te gebruik om broodnodige, pasgemaakte bekampingsveldtogte teen bendegeweld en vrouemoord te bevorder, behoort dieselfde protokol vir plaasgeweld te geld.”
Waar emosie en politiek mekaar kruis, raak sinvolle gesprekke en werklike oplossings soms 'n bywoordelike bysin. Frederik se artikel bied in daardie sin 'n vars benadering tot 'n skynbaar permanente sosiale vraag. Piet du Plessis se dieper ontleding van volksmoord as begrip skyn ook 'n belangrike lig op hierdie onderwerp.
Eugene se artikel eggo 'n gedagte wat al telkens op OntLaer na vore gekom het, naamlik die belangrikheid en plek van georganiseerde politiek. Alhoewel almal dit eens is dat instellings en gemeenskappe in talle opsigte baie belangriker as partye is, word 'n land nietemin deur wette en regulasies regeer. Eugene se kommentaar op die lyn tussen hierdie twee bronne van mag en gesag spreek 'n paar sleutelvrae aan, wat elke verantwoordelike kieser en burger in die komende maande en jare aan hom- en haarself moet vra.
Hilde vra 'n baie raak vraag aan die einde van haar meningstuk oor Walmart en Game:
“Die groter vraag is dus hoeveel ruimte daar binne 'n geglobaliseerde kleinhandelmark vir plaaslike identiteit en handelsmerke sal wees, wanneer 'n globale onderneming bestaande plaaslike infrastruktuur benut om sy eie handelsmerk te vestig.”
Ek wonder baie hieroor. Ons het grootgeword met Oubaas en Hilda en Riaan Cruywagen kort op hulle hakke. Vandag se kinders (en ouers) kyk na internasionale nuus en Amerikaanse sepies. Is daar nog plek vir Game in 'n wêreld vol Walmarts?
Ek vermoed dat ons nog baie gaan praat oor die tema van Bouwe van der Eems se stuk. Hoe gemaak met onderwys? Hoe gemaak met skole? Uiteindelik toon huidige tendense dat ons benadering in Suid-Afrika nie werk nie. Ons skep nie 'n werksmag wat kan kompeteer met die groeiende internasionale werkplek nie.
Die berge wat ons klim, hetsy fisiese of ideologiese berge, mag dalk onbeweeglik wees, hulle mag dalk van elke generasie vereis om hulle opnuut te vrees en te bestyg. Bowenal mag dit ook wees dat geen generasie, geen koning of geen beweging die berg een millimeter in 'n rigting kan druk nie. Nietemin behoort ons nie op te hou om hierdie berge te bestyg nie. Want dit gaan nie oor die berg nie. Uiteindelik is die stryd en die sweet die moeite werd danksy die nuwe perspektief, al is dit ook een van nietigheid, wat dit aan ons skenk.
Nog DinkWeer Donderdag rubrieke:
Volg OntLaer Facebook en LinkedIn vir ons jongste artikels, potgooi-gesprekke en redaksiebriewe asook bydraes en insigte van skrywers regoor ons netwerk.
INTEKEN OPSIES:
Wil jy stukke soos die direk in jou inboks ontvang – weekliks of daagliks – en terselfdertyd ons werk ondersteun? Kies hieronder jou voorkeur.
Alhoewel sommige Afrikaanse woordeboeke maraton met 'n t verkies, dui die oorspronklike Griekse theta op die spelling marathon. Om die h weg te laat sou wees soos om Theo of Thea sonder 'n h te spel. Athene en Marathon behoort dus albei met th gespel te word, al spreek ons dit as 'n t uit.
Velede week se "artikelberg" was heerlik om uit te klim. Dit het beslis die "breinspiere" aan die gang gehou en baie insig oor baie onderwerpe gebring...